Psychoonkolog – komu pomaga i kiedy warto się zgłosić?
Psychoonkolog – komu pomaga i kiedy warto się zgłosić? Małgorzata Plata wyjaśnia, jak wygląda wsparcie pacjentów onkologicznych i ich rodzin oraz opieka paliatywna.
O odcinku
Psychoonkolog – komu pomaga i kiedy warto skorzystać z jego wsparcia?
Psychoonkolog pomaga osobom chorującym na nowotwory radzić sobie z lękiem, trudnymi emocjami i kryzysem psychicznym towarzyszącym diagnozie oraz leczeniu. Jego wsparcie może być również niezwykle ważne dla rodzin pacjentów i personelu medycznego. Czym dokładnie zajmuje się psychoonkologia i jak wygląda dostępność specjalistów w Polsce? Tomasz Słodki rozmawia z Małgorzatą Platą, psycholożką, psychoonkolożką i hipnoterapeutką, o psychologicznych konsekwencjach choroby nowotworowej, żałobie i opiece paliatywnej.
Psychoonkolog – kim jest i w czym pomaga pacjentom onkologicznym?
Tomasz Słodki: Czym właściwie jest psychoonkologia? Kim jest psychoonkolog i kto powinien korzystać z jego pomocy?
Małgorzata Plata: Psychoonkolog to psycholog, który zdobył dodatkowe przygotowanie w zakresie pracy z osobami chorującymi na nowotwory. Można również posługiwać się określeniem „onkopsychologia”, na co zwróciła mi kiedyś uwagę koleżanka psycholożka mieszkająca w Szwajcarii. Zwróciła uwagę, że mówimy przecież o psychologu pomagającym pacjentom onkologicznym. Sama psychoonkologia jest dziedziną interdyscyplinarną. Łączy onkologię z psychologią kliniczną, psychiatrią, psychoterapią, medycyną paliatywną, rehabilitacją, pomocą socjalną oraz pielęgniarstwem. Jest więc dziedziną bardzo złożoną, obejmującą wiele aspektów opieki nad człowiekiem zmagającym się z chorobą nowotworową.
Z jakimi problemami pacjent onkologiczny może zgłosić się do psychoonkologa? Nad czym pracuje się podczas takich spotkań?
Przede wszystkim nad kryzysem psychologicznym i egzystencjalnym, który bardzo często towarzyszy chorobie nowotworowej. Kiedy myślimy o nowotworze, zazwyczaj koncentrujemy się na problemach somatycznych, czyli fizycznych konsekwencjach choroby. Tym zajmuje się medycyna. Psychoonkolog natomiast pomaga radzić sobie z tym, co dzieje się w psychice człowieka. Diagnoza onkologiczna może wywołać ogromny kryzys, który czasami przybiera postać zaburzeń psychicznych, ale nie zawsze. Niekiedy są to trudności adaptacyjne, problemy emocjonalne, złość, niedowierzanie czy szok. To naturalne reakcje na tak poważną sytuację życiową. Nie muszą oznaczać choroby psychicznej, ale mogą być niezwykle intensywne i trudne do zniesienia. Dlatego tak ważne jest wsparcie pacjenta w radzeniu sobie z tymi emocjami.
Musimy również pamiętać, że cierpienie osoby chorującej na nowotwór ma wiele wymiarów. Jest cierpienie fizyczne, psychiczne, ale także egzystencjalne. Pojawiają się pytania o sens życia, jego wartość, a czasami również o śmierć. Jednocześnie bardzo często zapominamy o rodzinie pacjenta. W systemie opieki medycznej rodzina jest zazwyczaj postrzegana jako źródło wsparcia dla chorego. Tymczasem bliscy również cierpią. Opiekują się pacjentem, martwią się o niego, boją się, czy wyzdrowieje i czy przeżyje. To ogromne obciążenie emocjonalne, które także może prowadzić do kryzysu psychicznego.
Czyli z pomocy psychoonkologa może korzystać nie tylko osoba chorująca na nowotwór, ale również jej rodzina?
Oczywiście. Rodzina również potrzebuje takiego wsparcia. Wyobraź sobie, Tomaszu, że choroba nowotworowa niestety niejednokrotnie prowadzi do śmierci pacjenta. Wtedy bliscy pozostają z ogromnym cierpieniem i żałobą. Psychoonkolog może pomóc im przejść przez ten trudny okres i stopniowo oswajać się ze stratą. Myślę, że jedną z najbardziej bolesnych sytuacji jest śmierć dziecka. Dla rodziców utrata dziecka chorującego na nowotwór jest niewyobrażalnie trudnym doświadczeniem. Żałoby nie da się po prostu ominąć, zamieść pod dywan czy wyprzeć. Trzeba przez nią przejść, a pomoc specjalisty może ten proces ułatwić.
Jest jeszcze jedna grupa osób, o której często zapominamy. To personel medyczny: lekarze, pielęgniarki i wszyscy pracownicy, którzy każdego dnia spotykają się z cierpieniem pacjentów. Oni również potrzebują wsparcia psychologicznego. Ciągły kontakt z chorobą, bólem i śmiercią może prowadzić do wyczerpania emocjonalnego oraz wypalenia zawodowego. Praca onkologa, ale także psychoonkologa, wiąże się z ogromnym stresem. Nie chodzi wyłącznie o odporność psychiczną. W tych zawodach niezbędna jest wrażliwość, a jeśli jesteśmy wrażliwi na cierpienie drugiego człowieka, trudno nie przeżywać również straty pacjenta.
Dostępność psychoonkologów w Polsce i różnice między psychologiem a psychoonkologiem
Jak wygląda dostępność psychoonkologów w Polsce? Czy pacjenci mogą łatwo uzyskać taką pomoc?
Niestety bardzo słabo. Powiedziałabym, że nasz system działa w sposób patchworkowy. W dużych miastach, takich jak Warszawa, Kraków czy Poznań, sytuacja jest nieco lepsza. Można znaleźć psychoonkologów, chociaż dostępność nadal nie jest taka, jakiej życzyliby sobie pacjenci i jakiej ja sama bym oczekiwała. Natomiast w mniejszych miejscowościach sytuacja wygląda zdecydowanie gorzej. Mamy więc do czynienia z wyraźnymi nierównościami geograficznymi. Osoby mieszkające w małych miastach czy na wsiach mają znacznie bardziej ograniczone możliwości uzyskania specjalistycznego wsparcia.
Moim zdaniem szczególnie brakuje odpowiednio rozwiniętej ambulatoryjnej opieki psychoonkologicznej. Sama jestem psychoonkolożką, ale w praktyce mogę pracować przede wszystkim prywatnie. Próbowałam znaleźć zatrudnienie w różnych placówkach, również w ramach wolontariatu, i okazało się to niezwykle trudne. To pokazuje, że problem nie dotyczy wyłącznie liczby specjalistów, ale również sposobu organizacji systemu.
Dlaczego tak się dzieje? Czy problemem jest niewłaściwa organizacja systemu opieki zdrowotnej?
Uważam, że system jest źle skonstruowany. Placówki często poszukują osób gotowych pracować na pełen etat. W moim przypadku nie było to możliwe. Mogłam zaoferować pracę na pół etatu albo na ćwierć etatu, ale takie rozwiązania nie spotykały się z zainteresowaniem. Tymczasem wydaje mi się, że przy tak dużych potrzebach pacjentów każda osoba posiadająca odpowiednie kwalifikacje powinna mieć możliwość włączenia się w pomoc.
Skoro specjalistów jest za mało, tym bardziej warto byłoby wykorzystać możliwości tych, którzy chcą pracować, nawet w niepełnym wymiarze godzin.
Też tak uważam.
Czym różni się psychoonkolog od psychologa, który na co dzień przyjmuje pacjentów w gabinecie?
Psycholog jest osobą, która ukończyła studia magisterskie z psychologii. Może rozwijać się w różnych obszarach, na przykład psychologii klinicznej, sportu, biznesu czy psychologii szkolnej. Są to różne ścieżki zawodowe i obszary przygotowania.
Czyli psycholog może mieć na przykład specjalność kliniczną?
Tak, ale warto pamiętać, że specjalność kliniczna ukończona w ramach studiów nie jest tym samym co formalna specjalizacja. Natomiast psychoonkolog zdobywa dodatkowe przygotowanie do pracy z osobami chorującymi na nowotwory. W moim przypadku były to studia podyplomowe, które mogą trwać półtora roku, a czasami dwa lata. Podczas takiej edukacji zdobywa się specjalistyczną wiedzę z zakresu onkologii oraz metod psychologicznego wspierania pacjentów onkologicznych.
To właśnie stanowi istotną różnicę. Psycholog bez takiego dodatkowego przygotowania również może pomagać osobom chorującym na nowotwory, jednak psychoonkolog dysponuje wiedzą i narzędziami ukierunkowanymi na specyficzne problemy pojawiające się w przebiegu choroby onkologicznej.
Psychoonkolog w opiece paliatywnej – wsparcie pacjenta i rodziny w obliczu śmierci
Jaką rolę odgrywa psychoonkolog w opiece paliatywnej, szczególnie wtedy, gdy choroba jest już bardzo zaawansowana?
To niezwykle ważna rola. Mówimy o jednym z najtrudniejszych etapów choroby onkologicznej, szczególnie w sytuacji, kiedy wiadomo, że pacjent zbliża się do końca życia. Zadaniem psychoonkologa jest przede wszystkim wspieranie chorego i towarzyszenie mu w tym trudnym doświadczeniu. Takie towarzyszenie nie jest łatwe, ponieważ wymaga ogromnej wrażliwości, uważności i gotowości do rozmowy o sprawach ostatecznych.
W niektórych przypadkach można również wspierać pacjenta w łagodzeniu odczuwanego bólu. Jedną z metod, które mogą być wykorzystywane jako uzupełnienie opieki medycznej, jest hipnoza kliniczna. Bardzo ważne są jednak przede wszystkim rozmowy egzystencjalne. Rozmawiamy o wartościach, o sensie życia, o tym, co było w nim ważne, ale również o wartości czasu, który jeszcze pozostał. Są to rozmowy nie tylko psychologiczne, lecz czasami wręcz filozoficzne.
Na tym etapie niezwykle istotne jest również wsparcie rodziny. Bliscy muszą zmierzyć się ze świadomością, że odchodzi ktoś dla nich bardzo ważny: mama, tata, dziecko czy inna ukochana osoba. Pogodzenie się z nadchodzącą stratą może być ogromnie trudne. Dlatego psychoonkolog powinien towarzyszyć nie tylko pacjentowi, ale również jego najbliższym.
Jak mogą skontaktować się z Tobą osoby, które potrzebują wsparcia psychoonkologicznego w tak trudnym momencie życia?
Zapraszam na moją stronę internetową psychologiczneprzebudzenie.pl.
Gość odcinka
Małgorzata Plata
Psycholożka (specjalność kliniczna), psychoonkolożka i certyfikowana terapeutka hipnozy medycznej.
71 wyświetleń
Pomaga i wspiera klientów z empatią i zaangażowaniem wykorzystując w swojej pracy techniki/metody z CBT, mindfulness, łącząc je z hipnozą medyczną.
Prowadzi
Tomasz Słodki
dziennikarz · producent telewizyjny · autor
1,036 wyświetleń
Dziennikarz, przedsiębiorca, producent telewizyjny i autor siedmiu książek. Pionier transmisji internetowych w Polsce. Założyciel Centrum Prasowego Lemon i firmy Compas Multimedia, twórca kanałów Barwy Psychiki, Na Zdrowie TV i Naturalne Inspiracje.
Chcesz nagrać podobny odcinek?
Wywiady w naszych studiach z publikacją w kanałach tematycznych. Zestaw książek + 4 lub 12 wywiadów.




