Violetta Rosińska-Różańska: Dlaczego dzieci milczą, gdy doświadczają przemocy?
Violetta Rosińska-Różańska wyjaśnia, jak rozpoznać przemoc rówieśniczą, rozmawiać z dzieckiem i reagować na hejt. Wywiad w Barwach Psychiki.
O odcinku
Violetta Rosińska-Różańska: Jak rozpoznać przemoc rówieśniczą i ochronić dziecko?
Violetta Rosińska-Różańska, psycholożka, pedagożka i mentorka kompetencji rodzicielskich, wyjaśnia, dlaczego dzieci doświadczające przemocy rówieśniczej często milczą i jak rodzice mogą zauważyć pierwsze sygnały zagrożenia. W rozmowie z Tomaszem Słodkim w programie „Barwy Psychiki” opowiada o budowaniu zaufania, reagowaniu na hejt i przemocy w internecie. Przedstawia również autorski program „Głos, który chroni – nie milczy, reaguje”, skierowany do dzieci, rodziców i szkół.
Violetta Rosińska-Różańska o przemocy rówieśniczej, zaufaniu i bezpieczeństwie dzieci
Przemoc rówieśnicza to trudny temat, który dotyczy wielu rodzin. Zdarza się w szkołach, na osiedlach i wszędzie tam, gdzie dzieci spędzają wspólnie czas. Co dzieje się, kiedy dzieci zaczynają znęcać się nad innymi dziećmi?
Dzieją się bardzo trudne rzeczy. Dlatego rolą rodzica jest być obecnym, świadomym i umieć wychwycić pierwszy moment, w którym pojawia się problem. Wstrząsnęły mną statystyki, na które natrafiłam, dotyczące samobójstw młodych osób i przemocy rówieśniczej. Przywołuję dane mówiące o 368 przypadkach w 2025 roku, które wiązano z hejtem. To pokazuje, jak poważny jest temat, chociaż przy takich liczbach zawsze trzeba dokładnie sprawdzać ich źródło i sposób interpretacji.
Do mnie często trafiają rodzice już po tragedii, kiedy dziecka nie ma. Pojawia się ogromny ból, rozpacz i pytanie: dlaczego? Dlatego postanowiłam, że rok 2026 będzie dla mnie czasem szczególnie intensywnego mówienia o przemocy rówieśniczej i uwrażliwiania rodziców na ten problem. Chcę, żebyśmy zaczęli reagować wcześniej, zanim wydarzy się coś, czego nie da się już odwrócić. Przemoc rówieśnicza może pojawić się w każdej klasie, dlatego żaden rodzic nie powinien zakładać, że jego dziecka ten problem nie dotyczy.
Dzieci często boją się powiedzieć rodzicom o swoich problemach, ponieważ nie mają do nich wystarczającego zaufania. Kiedy patrzę na własne dzieciństwo, widzę to bardzo wyraźnie. Moja mama chorowała na nerwicę, a tata nauczył mnie, żeby nie mówić jej o trudnych sprawach, ponieważ mogłoby to pogorszyć jej stan zdrowia. W rezultacie przez trzy lata ukrywałem przed rodzicami problemy, które miałem w szkole. Dopiero kiedy groziło mi nieprzejście do następnej klasy, nauczycielka poinformowała rodziców o sytuacji. Przez cały ten czas dusiłem wszystko w sobie, bo bałem się, że mama jeszcze bardziej się rozchoruje.
To bardzo ważny przykład. Właśnie dlatego warto zaprosić rodziców do zatrzymania się i zastanowienia nad tym, jaką relację budują ze swoim dzieckiem. Dziecko często szybciej powie o jedynce, dwójce czy uwadze w dzienniku niż o tym, że jest nękane, szykanowane albo doświadcza przemocy. Dlaczego? Przede wszystkim z powodu wstydu, poczucia winy i obawy przed wyśmianiem lub zbagatelizowaniem problemu.
Dziecko może usłyszeć od rodzica: „Za moich czasów dzieci same załatwiały takie sprawy”. Ojciec może powiedzieć synowi: „Przecież jesteś silniejszy, dlaczego nie potrafisz sobie poradzić?”. Takie słowa sprawiają, że dziecko zaczyna myśleć, iż zawiodło rodziców. Pojawia się również obawa, że jeśli mama pójdzie do szkoły i zacznie interweniować, sytuacja jeszcze bardziej się pogorszy, a przemoc się nasili. Dlatego milczenie dziecka bardzo często nie oznacza, że nie ma problemu. Może oznaczać, że jego poczucie bezpieczeństwa jest zagrożone.
Po wielu latach do tej samej szkoły trafiło dziecko z mojej rodziny. Okazało się, że ten sam nauczyciel zachowywał się wobec niego w podobny sposób jak wcześniej wobec mnie. Różnica polegała na tym, że dziecko od razu powiedziało rodzicom, co się dzieje. Jego mama interweniowała, sprawa trafiła do kuratorium i nauczyciel przestał pracować w szkole. Zastanawiam się, ilu uczniów mogło wcześniej doświadczyć podobnego traktowania. Co powinni zrobić rodzice, którzy boją się, że interwencja pogorszy sytuację dziecka?
Przede wszystkim powinni nauczyć się obserwować dziecko. Ono nie zawsze przyjdzie i powie wprost, że dzieje się coś złego. Bardzo często pokazuje to swoim zachowaniem, samopoczuciem i reakcjami. Jeżeli dziecko, które wcześniej dobrze się uczyło i chętnie chodziło do szkoły, nagle zaczyna szukać wymówek, żeby do niej nie pójść, powinno to zwrócić uwagę rodzica. Pojawiają się bóle brzucha, bóle zębów, różne dolegliwości albo niechęć do wyjścia z domu. Nagle przestają przychodzić koledzy, zmieniają się relacje z rówieśnikami, a telefon czy komunikatory, z których dziecko wcześniej chętnie korzystało, zaczynają wywoływać niepokój.
To są sygnały, których nie należy ignorować. Nie oznacza to jednak, że rodzic powinien natychmiast rozpoczynać przesłuchanie i wymuszać odpowiedzi. Bardzo ważna jest relacja budowana z dzieckiem od najmłodszych lat. Dziecko powinno wiedzieć, że z każdym problemem może przyjść do rodzica i nie musi rozwiązywać wszystkiego samodzielnie. Jednocześnie rodzic nie jest kimś, kto ma za dziecko rozwiązać wszystkie trudności. Powinien być obok, wspierać je i pomagać w szukaniu rozwiązań.
Jak rozmawiać z dzieckiem, żeby chciało powiedzieć prawdę i nie bało się przyjść do rodzica nawet w bardzo trudnej sytuacji?
Najpierw słuchaj, obserwuj i bądź uważny. Dopiero później pomagaj. Jeżeli dziecko zaczyna mówić, nie przerywaj mu, nie przesłuchuj, nie oceniaj i nie krytykuj. Nie porównuj jego doświadczeń ze swoim dzieciństwem, mówiąc: „Za moich czasów było inaczej”. Żyjemy w zupełnie innych realiach. Kiedy my byliśmy dziećmi, nie było internetu i komunikatorów w takiej formie jak dzisiaj. Po zakończeniu lekcji dziecko wracało do domu i przynajmniej na jakiś czas mogło odciąć się od szkolnych problemów.
Dzisiaj przemoc może trwać przez całą dobę. To, co wydarzyło się podczas przerwy, w sali gimnastycznej czy na szkolnym boisku, może być kontynuowane w internecie. Dziecko wraca do domu, ale nadal otrzymuje wiadomości, widzi komentarze i pozostaje pod wpływem tego, co dzieje się w grupie rówieśniczej. Dlatego rodzic powinien zwracać uwagę na zmiany w zachowaniu i spokojnie pytać: „Czy coś się wydarzyło? Chcesz o tym porozmawiać?”. Najważniejsze jest zapewnienie: „Jestem po twojej stronie”.
Kiedy rodzic dowiaduje się o przemocy rówieśniczej, często jego pierwszą reakcją jest chęć ukarania sprawcy. Tymczasem w pierwszej kolejności trzeba otoczyć opieką własne dziecko. Dać mu wsparcie, żeby nie czuło się słabe, winne czy gorsze. Nie wolno go zawstydzać ani sugerować, że powinno samo poradzić sobie z sytuacją. Dziecko musi mieć pewność, że może liczyć na dorosłego, który potraktuje jego problem poważnie.
Budowanie takiego zaufania zaczyna się właściwie już od narodzin dziecka. Od początku można pokazywać mu, że rodzic jest po jego stronie i że przy nim może czuć się bezpiecznie. Co rodzic może zrobić już dzisiaj, żeby zwiększyć bezpieczeństwo swojego dziecka?
Bezpieczeństwa nie budujemy dopiero w chwili kryzysu. Budujemy je od samego początku, każdego dnia. Przede wszystkim poprzez rozmowę i obecność. Proponuję prostą zasadę: trzy razy po trzy minuty. To krótkie momenty w ciągu dnia, w których naprawdę skupiamy uwagę na dziecku, rozmawiamy z nim i pokazujemy, że jego sprawy są dla nas ważne. Chodzi o regularny kontakt i relację opartą na zaufaniu.
Bardzo ważne jest również dotrzymywanie obietnic. Jeżeli dziecko mówi: „Mamo, tylko nie mów tacie, bo boję się, że go zawiodę”, a mama obiecuje dyskrecję, nie może później wykorzystywać tej informacji przeciwko dziecku. Zdarza się, że rodzic w chwili złości ujawnia drugiemu rodzicowi wszystko, z czym dziecko sobie nie radzi. Wtedy zaufanie może zostać utracone na bardzo długo. Oczywiście w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa dziecka dorosły musi podjąć odpowiednie działania, ale powinien robić to w sposób, który nie pozostawia dziecka z poczuciem zdrady i osamotnienia.
Dziecko powinno czuć, że jest ważne, zauważane i że zawsze może liczyć na wsparcie. Musi wiedzieć, że rodzic stoi po jego stronie, nawet jeśli pojawiają się trudne emocje, błędy czy sytuacje wymagające interwencji.
Rodzice mogą również skorzystać z twojego wsparcia. Jak wygląda współpraca? Czy prowadzisz konsultacje online i stacjonarnie?
Tak, rodzice mogą skorzystać z bezpłatnej konsultacji, a następnie z indywidualnych spotkań i sesji rodzinnych. Pracuję zarówno z mamami, jak i z ojcami, z obojgiem rodziców oraz z całymi rodzinami. Zależy mi na tym, żeby wspierać rodziców w rozumieniu emocji dzieci, budowaniu relacji i reagowaniu na trudne sytuacje.
Przygotowałam również autorski program „Głos, który chroni – nie milczy, reaguje”. Jest on skierowany do szkół, samorządów, organów prowadzących placówki edukacyjne oraz instytucji pracujących z dziećmi. Szczególnie koncentruję się na grupie wiekowej od 8 do 14 lat, ponieważ jest to okres, w którym dzieci bardzo intensywnie doświadczają relacji rówieśniczych, a jednocześnie nie zawsze potrafią rozpoznawać i regulować swoje emocje.
Program obejmuje warsztaty dla dzieci i młodzieży, trwające około półtorej godziny, czyli dwie lekcje. Równolegle prowadzę warsztaty dla rodziców tej samej klasy. Chodzi o to, żeby działać dwutorowo: dziecko otrzymuje wiedzę i konkretne narzędzia, a rodzic uczy się rozpoznawać zagrożenia oraz odpowiednio reagować.
Dzięki temu dziecko wie, że może zwrócić się do rodzica o pomoc, a rodzic potrafi rozpoznać problem i wie, jak zareagować?
Dokładnie. Chodzi o rozpoznawanie zagrożeń i uczenie się konkretnych reakcji. Przygotowałam również e-book „Jak rozpoznać przemoc rówieśniczą i zareagować w trakcie, a nie po fakcie”. Zależało mi na stworzeniu praktycznych materiałów, które nie ograniczają się do opisywania problemu, ale pokazują, co można zrobić w konkretnej sytuacji.
Gdzie można znaleźć ten e-book i materiały edukacyjne?
Przygotowałam również scenariusze reagowania na przemoc, podzielone na trzy grupy wiekowe: młodsze dzieci, nastolatki oraz młodzież powyżej 15. roku życia. Chciałam w ten sposób wypełnić lukę, którą dostrzegam w edukacji. Bardzo dużo mówimy o tym, że trzeba reagować na przemoc, ale znacznie rzadziej uczymy dzieci, jak dokładnie mają to zrobić.
Takich reakcji trzeba się nauczyć i je przećwiczyć, podobnie jak uczymy się tabliczki mnożenia. Chodzi o to, żeby w chwili zagrożenia dziecko nie miało pustki w głowie, lecz potrafiło sięgnąć po wcześniej poznane sposoby działania. Opracowałam dziewięć sytuacji, w których dziecko może zetknąć się z przemocą lub hejtem, oraz odpowiednie scenariusze i karty pracy.
E-book i scenariusze można znaleźć poprzez stronę „Świadomy Rodzic – Szczęśliwe Dziecko”, w części poświęconej programowi „Głos, który chroni”. Zapraszam do współpracy również samorządy, szkoły i instytucje. Zależy mi na tym, żeby dzieci i rodzice nie tylko wiedzieli, czym jest przemoc rówieśnicza, ale przede wszystkim potrafili reagować wtedy, kiedy ona się dzieje, a nie dopiero po fakcie.
Violetta Rosińska-Różańska, psycholożka, pedagożka i twórczyni Fundacji Świadomy Rodzic – Szczęśliwe Dziecko. Bardzo dziękuję za rozmowę.
Dziękuję bardzo.
Gość odcinka
Violetta Rosińska-Różańska
Psycholożka, pedagożka i mentorka kompetencji rodzicielskich
77 wyświetleń
Psycholożka, pedagożka i mentorka kompetencji rodzicielskich, twórczyni Fundacji Świadomy Rodzic – Szczęśliwe Dziecko. Od lat wspiera rodziców w lepszym rozumieniu siebie i swoich dzieci. Autorka metody 4Z, programów edukacyjnych i książki dla dzieci.
Prowadzi
Tomasz Słodki
dziennikarz · producent telewizyjny · autor
1,036 wyświetleń
Dziennikarz, przedsiębiorca, producent telewizyjny i autor siedmiu książek. Pionier transmisji internetowych w Polsce. Założyciel Centrum Prasowego Lemon i firmy Compas Multimedia, twórca kanałów Barwy Psychiki, Na Zdrowie TV i Naturalne Inspiracje.
Chcesz nagrać podobny odcinek?
Wywiady w naszych studiach z publikacją w kanałach tematycznych. Zestaw książek + 4 lub 12 wywiadów.




