Przeciążenie psychiczne – objawy i sposoby na odpoczynek
Przeciążenie psychiczne może prowadzić do problemów ze snem i zdrowiem. Joanna Fatz wyjaśnia, jak rozpoznać przemęczenie, odpoczywać i odzyskać równowagę.
O odcinku
Przeciążenie psychiczne – dlaczego silni ludzie też mają dość?
Przeciążenie psychiczne często dotyka osób, które przez lata doskonale radzą sobie z obowiązkami zawodowymi i rodzinnymi. Są zorganizowane, odpowiedzialne i przyzwyczajone do działania, aż pewnego dnia zaczyna brakować im sił. Dlaczego skutki stresu pojawiają się czasami dopiero po zakończeniu kryzysu? Jak odróżnić odporność psychiczną od ciągłego zaciskania zębów? Tomasz Słodki rozmawia z Joanną Fatz, psycholożką, diagnostką i interwentką kryzysową, o przemęczeniu, odpoczynku i odzyskiwaniu równowagi.
Przeciążenie psychiczne – kiedy silny człowiek przestaje dawać radę?
Tomasz Słodki: Co dzieje się z człowiekiem, który przez lata funkcjonuje w trybie zadaniowym? Znam wiele silnych osób, które świetnie organizują życie zawodowe i rodzinne, radzą sobie z ogromną liczbą obowiązków, aż pewnego dnia wracają do domu i czują, że mają już wszystkiego dość. Dlaczego tak się dzieje?
Joanna Fatz: To coraz częstsza sytuacja. Osoby funkcjonujące w trybie zadaniowym są dodatkowo wzmacniane przez otoczenie. Słyszą: „Ty zawsze dajesz radę”, „Świetnie ci idzie”, „Jak ty to wszystko ogarniasz?”. Zaczynają więc wierzyć, że rzeczywiście poradzą sobie ze wszystkim. Kiedy pojawiają się kolejne obowiązki, odpowiadają jeszcze większą mobilizacją. Przez długie miesiące, a czasami nawet lata, funkcjonują w ten sposób, nie zauważając, jak bardzo się przeciążają. Niestety takie życie ma swoje konsekwencje.
Jakie mogą być konsekwencje wieloletniego przeciążania organizmu?
Przede wszystkim przewlekłe zmęczenie, problemy z koncentracją i zaburzenia snu. Mogą pojawiać się również różnego rodzaju dolegliwości somatyczne, czyli objawy odczuwane w ciele. Długotrwałe przeciążenie może także przyczyniać się do rozwoju poważniejszych problemów ze zdrowiem psychicznym, w tym depresji.
Czyli przez nadmiar obowiązków i ciągłe przemęczenie możemy rzeczywiście zachorować?
Tak. Jeżeli organizm przez długi czas pozostaje w stanie nieustannej gotowości, wymagamy od siebie coraz więcej i pracujemy ponad siły, w końcu zaczynamy odczuwać tego skutki. Nie możemy bez końca funkcjonować na najwyższych obrotach.
Myślę, że ten problem dotyczy szczególnie wielu przedsiębiorców. Kończą pracę w firmie, wracają do domu i rozpoczynają drugi etap obowiązków: księgowość, promocję, poszukiwanie klientów czy planowanie kolejnych działań. Jak w takim życiu znaleźć równowagę?
Przede wszystkim trzeba dać sobie prawo do odpoczynku. To kwestia szacunku do samego siebie i troski o własne zdrowie. Musimy świadomie przerywać ten nieustanny tryb działania. Dla jednej osoby będzie to chwila ciszy i spokoju, dla innej wyjazd, spacer, spotkanie z rodziną czy powrót do ulubionego hobby. Ważne, żeby znaleźć czas, w którym organizm rzeczywiście może odpocząć. Regeneracja nie jest czymś zbędnym, lecz koniecznym dla naszego zdrowia.
Dlaczego czasami najgorzej zaczynamy się czuć dopiero wtedy, kiedy kryzys już minął? Przecież wydawałoby się, że skoro wszystko udało nam się zrobić, powinniśmy odczuwać ulgę.
Podczas intensywnego wysiłku i funkcjonowania w trybie zadaniowym często nie mamy przestrzeni, żeby zauważyć własne zmęczenie. Jesteśmy skupieni na działaniu. Dopiero kiedy sytuacja się uspokaja, zaczynamy odczuwać skutki wcześniejszego przeciążenia. Zastanawiamy się wtedy: „Co jest ze mną nie tak? Przecież już wszystko zrobiłam, dlaczego teraz czuję się tak źle?”.
Mogą pojawić się problemy ze snem, płaczliwość, bóle głowy, brzucha czy inne dolegliwości. Zdarza się również, że właśnie w okresie odpoczynku zaczynamy zauważać objawy choroby, których wcześniej nie dostrzegaliśmy. To moment, w którym organizm daje nam znać, że przez długi czas funkcjonowaliśmy ponad własne możliwości.
Odporność psychiczna a zaciskanie zębów – gdzie przebiega granica?
Gdzie właściwie przebiega granica między odpornością psychiczną a ciągłym zaciskaniem zębów i zmuszaniem się do działania?
Odporność psychiczna nie polega na tym, że podwajamy mobilizację i ze wszystkim radzimy sobie samodzielnie. Prawdziwa odporność oznacza umiejętność rozpoznawania własnych granic, stawiania ich innym ludziom i proszenia o pomoc. To także zdolność korzystania ze wsparcia otoczenia oraz dbania o siebie.
Zaciskanie zębów jest czymś zupełnie innym. Polega na ciągłym zwiększaniu wysiłku i działaniu bez końca, nawet wtedy, kiedy organizm wyraźnie sygnalizuje zmęczenie. Taka postawa może prowadzić do poważnego przeciążenia. Odporność psychiczna to nie nieustanna walka ze sobą, lecz mądre zarządzanie własnymi możliwościami.
Problem polega na tym, że kiedy przyzwyczaimy się do nadmiaru obowiązków, bardzo trudno nam przerwać pracę. Mówimy sobie: „Jeszcze tylko skończę te zadania i odpocznę”, ale później pojawiają się następne. Może właśnie w tym tkwi paradoks? Gdy jesteśmy przemęczeni, wszystko zajmuje nam więcej czasu, a gdybyśmy odpoczęli, moglibyśmy wykonać te same zadania znacznie szybciej.
Zdecydowanie tak. Odpoczynek sprawia, że lepiej funkcjonujemy. Dlatego nie powinniśmy traktować go jako straty czasu. Regeneracja pozwala nam odzyskać siły potrzebne do dalszego działania.
Czyli kiedy czujemy, że jesteśmy przeciążeni, powinniśmy po prostu przerwać pracę i odpocząć?
Tak. Powinniśmy dać sobie czas wyłącznie dla siebie. Czasami wystarczy krótsza przerwa, ale bywa, że potrzebujemy znacznie dłuższego odpoczynku. Mówi się, że dopiero dwutygodniowy czy trzytygodniowy urlop pozwala naprawdę oderwać się od codziennych obowiązków i zregenerować organizm.
Czyli podczas takiego urlopu najlepiej całkowicie odciąć się od pracy i pozwolić odpocząć również głowie?
Właśnie o to chodzi. Organizm potrzebuje czasu na regenerację. Jeżeli formalnie jesteśmy na urlopie, ale przez cały czas myślimy o obowiązkach zawodowych, planujemy kolejne zadania i nie potrafimy się od nich oderwać, może to być niepokojący sygnał.
U mnie wygląda to trochę inaczej. Często wyjeżdżam za granicę na bardzo długo, czasami nawet na pół roku. Przez pierwsze dwa tygodnie rzeczywiście nic nie robię i nie myślę o pracy. Później nagle zaczynają pojawiać się tysiące pomysłów. Staję się kreatywny, wymyślam nowe projekty i zaczynam tworzyć kolejne rzeczy w swojej firmie, nawet będąc za granicą. Czy to jest zdrowe, skoro wcześniej zdążyłem odpocząć, a później podróż zaczyna mnie inspirować?
W takim przypadku mówimy o inspiracji i kreatywnym działaniu. Jeżeli masz ochotę coś tworzyć, sprawia ci to przyjemność, nie czujesz zmęczenia i nie działasz pod presją, może to oznaczać, że rzeczywiście odpocząłeś i odzyskałeś równowagę. To zupełnie inna sytuacja niż przymuszanie się do pracy mimo wyczerpania.
Czyli te dwa tygodnie nicnierobienia mogły po prostu zresetować mój organizm?
Myślę, że ten odpoczynek zdecydowanie zadziałał na twoją korzyść. Skoro pojawiły się nowe pomysły i chęć działania, to dobry sygnał. Trzeba jednak zachować czujność. Łatwo ponownie wpaść w wir obowiązków i nie zauważyć momentu, w którym organizm zaczyna być przeciążony.
Czyli możemy odpocząć przez dwa tygodnie, a później nieświadomie wrócić do tego samego schematu nadmiernej pracy?
Dokładnie. Dlatego tak ważna jest samoobserwacja. Trzeba sprawdzać, czy rzeczywiście jesteśmy zregenerowani, czy nowe działania nadal sprawiają nam przyjemność, czy może znowu zaczynamy funkcjonować w nieustannym pośpiechu.
Jak odpoczywać i odzyskać równowagę, gdy nie możemy pozwolić sobie na urlop?
A co z osobami, które nie mogą wyjechać na dwa czy trzy tygodnie, wyłączyć telefonu i całkowicie odciąć się od obowiązków? Czy istnieją sposoby na codzienną regenerację, kiedy czujemy się przeciążeni?
Wtedy szczególnie ważne jest regularne dbanie o odpoczynek w codziennym życiu. Nie zawsze potrzebujemy wyjazdu. Czasami wystarczy chwila ciszy, posłuchanie muzyki, spacer po lesie, czas spędzony z rodziną albo zajęcie się własnymi zainteresowaniami. Chodzi o świadome zachowywanie równowagi między obowiązkami a regeneracją.
Absolutną podstawą jest jednak sen. To jeden z najważniejszych elementów dbania zarówno o zdrowie psychiczne, jak i fizyczne.
Czyli powinniśmy spać około ośmiu godzin dziennie?
Zapotrzebowanie na sen jest indywidualne, ale rzeczywiście często przyjmuje się około ośmiu godzin jako punkt odniesienia. Najważniejsze, żeby sen pozwalał nam się zregenerować. To podstawa prawidłowego funkcjonowania organizmu.
Ale ze snem też nie powinniśmy przesadzać?
Tak. Ważne jest zachowanie odpowiednich proporcji i dostosowanie długości snu do potrzeb własnego organizmu.
Jeżeli czujemy, że jesteśmy przeciążeni psychicznie, możemy również skorzystać z pomocy psychologa?
Oczywiście. Jeżeli mamy taką potrzebę i czujemy, że są sprawy, nad którymi chcielibyśmy popracować, warto skorzystać z profesjonalnego wsparcia. Coraz więcej osób decyduje się na takie spotkania i przestaje się ich wstydzić. To bardzo dobra zmiana. Wizyta u psychologa powinna być traktowana równie naturalnie jak wizyta u lekarza czy stomatologa.
Jak można się z Tobą skontaktować, jeśli ktoś chciałby porozmawiać o przeciążeniu psychicznym i trudnościach z odpoczynkiem?
Zapraszam do kontaktu przez moją stronę na Facebooku – Gabinet Anima Nova.
Gość odcinka
Joanna Fatz
Psycholożka, diagnostka i interwentka kryzysowa.
21 wyświetleń
Pracuje z dorosłymi i młodzieżą, zajmuje się m.in. traumą, kryzysami, ADHD i diagnozą psychologiczną. W pracy łączy wiedzę psychologiczną z indywidualnym spojrzeniem na historię i potrzeby człowieka.
Prowadzi
Tomasz Słodki
dziennikarz · producent telewizyjny · autor
1,036 wyświetleń
Dziennikarz, przedsiębiorca, producent telewizyjny i autor siedmiu książek. Pionier transmisji internetowych w Polsce. Założyciel Centrum Prasowego Lemon i firmy Compas Multimedia, twórca kanałów Barwy Psychiki, Na Zdrowie TV i Naturalne Inspiracje.
Chcesz nagrać podobny odcinek?
Wywiady w naszych studiach z publikacją w kanałach tematycznych. Zestaw książek + 4 lub 12 wywiadów.




