Jak wspierać osobę chorą na raka i zadbać o siebie?

Emisja: Środa, 14 października 2026, 11:00

Jak wspierać osobę chorą na raka i nie zapomnieć o sobie? Małgorzata Plata wyjaśnia, jak rozmawiać z chorym, radzić sobie z emocjami i uniknąć wypalenia.

O odcinku Cała ramówka Wyświetleń: 6

O odcinku

Jak wspierać osobę chorą na raka i nie zapomnieć o sobie? Psychoonkolożka wyjaśnia

Choroba nowotworowa dotyka nie tylko pacjenta, ale również jego najbliższych. Opieka nad osobą chorą na raka może prowadzić do przeciążenia emocjonalnego, poczucia winy i wyczerpania. Jak wspierać bliską osobę, nie zaniedbując własnego zdrowia psychicznego? Co mówić choremu, a jakich zapewnień unikać? Tomasz Słodki rozmawia z Małgorzatą Platą, psycholożką i psychoonkolożką, o emocjach towarzyszących chorobie nowotworowej, odpowiedzialności opiekunów i znaczeniu szczerej rozmowy.

Jak wspierać osobę chorą na raka i uniknąć wypalenia opiekuna?

Tomasz Słodki: Jak wspierać osobę chorą na raka, a jednocześnie samemu nie doprowadzić się do emocjonalnego wyczerpania?
Małgorzata Plata: To bardzo ważne, ale również niezwykle trudne pytanie. Kiedy myślimy o chorobie onkologicznej, najczęściej koncentrujemy się na osobie, która otrzymała diagnozę. Znacznie rzadziej zastanawiamy się nad sytuacją jej rodziny. Oczywiście bliscy nie chorują w dosłownym znaczeniu tego słowa, ale przeżywają chorobę bardzo intensywnie pod względem psychicznym i emocjonalnym. Kiedy w rodzinie pojawia się nowotwór, zmienia się właściwie wszystko: role poszczególnych osób, wzajemne relacje, a często również sytuacja finansowa.

Zdarza się, że mąż lub żona nagle musi przejąć opiekę nad partnerem, a dorosłe dziecko zaczyna zajmować się swoim starszym rodzicem. Osoba, która wcześniej była głową rodziny i stanowiła wsparcie dla wszystkich, sama zaczyna potrzebować pomocy. Bardzo często ciężar opieki spoczywa wówczas na jednej osobie, która może doświadczać ogromnego przeciążenia emocjonalnego. Dlatego, jeśli chcemy uniknąć wypalenia, powinniśmy przede wszystkim starać się dzielić obowiązki opiekuńcze z innymi, oczywiście wtedy, kiedy jest to możliwe.

Czyli jeśli w rodzinie są trzy lub cztery osoby, nie powinniśmy brać całej odpowiedzialności na siebie, ale podzielić obowiązki między poszczególnych członków rodziny?
Dokładnie tak. Nie powinniśmy obawiać się proszenia o pomoc, nawet jeśli istnieje możliwość, że ktoś nam odmówi. Mamy takie samo prawo do odpoczynku i czasu dla siebie jak pozostali członkowie rodziny. Jeżeli istnieje możliwość podzielenia obowiązków, nie powinno być tak, że jedna osoba jest całkowicie obciążona opieką nad chorym.

Warto również poszukiwać wsparcia poza rodziną, na przykład u psychologa lub psychoonkologa. Taki specjalista może pomóc nam lepiej zrozumieć sytuację, w której się znaleźliśmy, zapewnić wsparcie psychologiczne i psychoedukację. To niezwykle ważne, ponieważ opiekunowie często doświadczają poczucia winy i wstydu. Mogą uważać, że nie mają prawa zadbać o siebie, ponieważ byłaby to pewnego rodzaju zdrada wobec chorego. Tymczasem absolutnie tak nie jest.

Mam wrażenie, że ten problem sięga jeszcze dalej. Zdarza się, że partner osoby chorej nie chce nawet wyjechać na kilka dni na wakacje, ponieważ czuje się za nią całkowicie odpowiedzialny. Myśli: „Jesteśmy razem, więc teraz cię nie opuszczę”. Nie pozwala sobie nawet na chwilę wytchnienia, żeby nie sprawić przykrości ukochanej osobie.
To rzeczywiście duży problem. Musimy jednak pamiętać, że nie chodzi o to, żeby po prostu zostawić osobę chorą i wyjechać na wakacje. Przede wszystkim należy zadbać o to, aby podczas naszej nieobecności miała zapewnioną odpowiednią opiekę. Dopiero wtedy możemy spokojnie pomyśleć o własnym odpoczynku.

Mamy do tego pełne prawo, ponieważ nasze zasoby psychiczne i fizyczne są ograniczone. Jeśli nie zadbamy o siebie, nie pozwolimy sobie wyjść do ludzi, porozmawiać z kimś czy choćby na chwilę odpocząć, z czasem może zabraknąć nam sił do dalszego wspierania chorego. Opieka nad osobą z chorobą nowotworową bywa ogromnym obciążeniem. Nie powinniśmy więc odczuwać winy ani wstydu z powodu własnego zmęczenia. To, że kogoś kochamy, nie oznacza przecież, że nie możemy być zmęczeni sytuacją, w której się znaleźliśmy. To całkowicie ludzkie.

Co mówić osobie chorej na raka? Dlaczego „wszystko będzie dobrze” nie zawsze pomaga?

Często zachowujemy się tak, jakby miłość do chorego miała sprawić, że staniemy się superbohaterami, którzy nie odczuwają zmęczenia ani smutku. Chciałbym jednak zapytać również o rozmowy z osobą chorą. Czy powinniśmy mówić: „Wszystko będzie dobrze, myśl pozytywnie, na pewno wyzdrowiejesz”?
Absolutnie nie. Przede wszystkim nie możemy zagwarantować drugiemu człowiekowi, że wszystko będzie dobrze, ponieważ sami tego nie wiemy. Takie zapewnienia mogą dawać fałszywą nadzieję. Oczywiście nie powinniśmy nikomu odbierać nadziei, ale równie ważne jest to, żeby nie obiecywać czegoś, na co nie mamy wpływu.

Zamiast mówić: „Wszystko będzie dobrze”, możemy powiedzieć: „Jestem przy tobie. Rozumiem, że to dla ciebie trudny czas. Wiem, że się boisz i masz do tego prawo. Masz prawo do smutku i lęku. Jestem gotowa ci pomóc, na ile tylko potrafię. Chcę cię wspierać i słuchać tego, czego potrzebujesz”. To zupełnie inny sposób komunikacji. Nie próbujemy wtedy przekonywać chorego, że jego obawy są nieuzasadnione, ale pokazujemy mu, że nie musi przechodzić przez to doświadczenie samotnie.

Mówienie komuś, że wszystko na pewno będzie dobrze, jest trochę tak, jakbyśmy chcieli zaczarować rzeczywistość. Tymczasem ani rodzina, ani sam pacjent nie mają pełnej kontroli nad przebiegiem choroby. Nie wiemy przecież, czy leczenie przyniesie oczekiwane rezultaty. Możemy robić wszystko, co w naszej mocy, mieć nadzieję i wspierać chorego, ale musimy zaakceptować fakt, że nie wszystko zależy od nas.

Jak zatem powinniśmy rozmawiać z osobą chorą na nowotwór?
Przede wszystkim szczerze. Nie warto ukrywać przed chorym prawdy o jego sytuacji. Zazwyczaj pacjent zna już swoją diagnozę, ponieważ otrzymał informacje od onkologa. Dlatego tak ważna jest otwarta i uczciwa komunikacja.

Powinniśmy podkreślać swoją obecność i gotowość do pomocy. Możemy powiedzieć: „Jestem przy tobie, możesz na mnie liczyć”. Warto poświęcać choremu tyle czasu, ile rzeczywiście możemy, pamiętając jednocześnie o własnych potrzebach i odpoczynku. Najważniejsze jest to, żeby nie tworzyć iluzji i nie składać obietnic, których nie jesteśmy w stanie spełnić.

Czyli nie powinniśmy okłamywać chorego, mówiąc mu, że jutro wyzdrowieje, jeśli wiemy, że rokowania są bardzo poważne?
Nie powinniśmy go okłamywać. Chciałabym jednak zwrócić uwagę na jeszcze jedną niezwykle ważną kwestię. Musimy dać osobie chorej prawo do odczuwania i wyrażania wszystkich emocji, które pojawiają się w związku z chorobą. Pacjent ma prawo powiedzieć, że się boi, że jest przerażony tym, co się dzieje. Ma prawo do smutku, rozpaczy, zwątpienia i lęku.

Nie powinniśmy odpowiadać wtedy: „Uspokój się, nie mów takich rzeczy, przecież wszystko będzie dobrze”. W ten sposób nieświadomie pokazujemy, że to my mamy problem z przyjęciem trudnych emocji chorego. Tymczasem on ma do nich takie samo prawo jak każdy z nas. Nie musimy tych emocji natychmiast zmieniać ani próbować ich zagłuszać. Czasami najważniejsze jest po prostu to, żeby być obok i pozwolić drugiemu człowiekowi powiedzieć, co naprawdę czuje.

Wsparcie psychoonkologiczne dla rodzin – jak radzić sobie z trudnymi emocjami?

Pracujesz również z pacjentami onkologicznymi i ich bliskimi. Czy rodziny osób chorych często potrzebują wsparcia psychologicznego?
Tak. Ostatnio pracuję przede wszystkim z rodzinami osób chorujących onkologicznie.

Jak mogą skontaktować się z Tobą osoby, które chciałyby skorzystać z takiego wsparcia?
Zapraszam serdecznie na moją stronę internetową https://psychologiczneprzebudzenie.pl/ 

Gość odcinka

Małgorzata Plata

Psycholożka (specjalność kliniczna), psychoonkolożka i certyfikowana terapeutka hipnozy medycznej.

71 wyświetleń

Pomaga i wspiera klientów z empatią i zaangażowaniem wykorzystując w swojej pracy techniki/metody z CBT, mindfulness, łącząc je z hipnozą medyczną.

Prowadzi

Tomasz Słodki

dziennikarz · producent telewizyjny · autor

1,036 wyświetleń

Dziennikarz, przedsiębiorca, producent telewizyjny i autor siedmiu książek. Pionier transmisji internetowych w Polsce. Założyciel Centrum Prasowego Lemon i firmy Compas Multimedia, twórca kanałów Barwy Psychiki, Na Zdrowie TV i Naturalne Inspiracje.

Chcesz nagrać podobny odcinek?

Wywiady w naszych studiach z publikacją w kanałach tematycznych. Zestaw książek + 4 lub 12 wywiadów.