Świadome rodzicielstwo: zaufanie, granice i samodzielność dziecka
Jak budować zaufanie dziecka i stawiać granice bez ciągłej kontroli? Violetta Rosińska-Różańska opowiada o świadomym rodzicielstwie i samodzielności.
O odcinku
Violetta Rosińska-Różańska: Świadome rodzicielstwo zaczyna się od relacji, nie od kontroli
Dlaczego nastolatki wolą opowiadać o pierwszej miłości sztucznej inteligencji niż własnym rodzicom? Czy pozwolenie dziecku na bałagan w pokoju może nauczyć je odpowiedzialności? I jak stawiać granice, nie niszcząc wzajemnego zaufania? O tym, dlaczego świadome rodzicielstwo zaczyna się od zmiany zachowania dorosłych, Tomasz Słodki rozmawia z Violettą Rosińską-Różańską, psychologiem, pedagogiem, ekspertem kompetencji rodzicielskich, założycielką i prezeską Fundacji ŚWIADOMY RODZIC – SZCZĘŚLIWE DZIECKO oraz autorką metody 4Z.
Świadomy rodzic nie musi być idealny
Tomasz Słodki: Mówi się, że świadomy rodzic to szczęśliwe dziecko. Co jednak oznacza świadome rodzicielstwo we współczesnym świecie?
Violetta Rosińska-Różańska: Przede wszystkim świadomość, że nie musimy wychowywać dzieci tak, jak wychowywano nas. Przez pokolenia przekazujemy sobie pewną „sztafetę wychowawczą”: sposoby reagowania, przekonania i zasady, które sami poznaliśmy w dzieciństwie. Często zakładamy, że skoro byliśmy dziećmi i jakoś nas wychowano, to automatycznie będziemy umieli wychować własne. Tymczasem rodzicielstwa również trzeba się uczyć.
Podczas konsultacji zdarza mi się słyszeć od ojców: „Ja też dostawałem lanie i wyrosłem na porządnego człowieka. Jestem dyrektorem banku”. Pytam wtedy: „Skoro wszystko było tak dobrze, dlaczego dziś szukasz pomocy?”. Świadomy rodzic nie jest rodzicem idealnym. To ktoś, kto rozumie, że świat się zmienia, przygląda się własnym reakcjom i jest gotowy szukać innych rozwiązań.
Nie sposób porównywać naszego dzieciństwa z dzieciństwem dzisiejszych dzieci. Nawet rodzeństwo, między którym jest sześć lat różnicy, może dorastać w zupełnie innych warunkach. Starsze dziecko pamięta jeszcze zabawy na podwórku, a młodsze od początku szkolnej przygody ma do dyspozycji chatboty i narzędzia sztucznej inteligencji. To zmienia także sposób, w jaki szuka odpowiedzi na osobiste pytania.
Zdarza się, że nastolatka opowiada sztucznej inteligencji o pierwszej miesiączce, zakochaniu czy pierwszym pocałunku, choć nie mówi o tym mamie. Dlaczego ważne wydarzenia z życia dziecka pozostają poza wiedzą rodziców?
Bo czasami w relacji brakuje czasu i prawdziwej obecności. Zachęcam rodziców do budowania zaufania przez codzienny, powtarzalny kontakt. Proponuję prostą praktykę: trzy razy dziennie po trzy minuty uwagi poświęconej wyłącznie dziecku. Jeśli taki zwyczaj pojawi się, gdy dziecko ma siedem lat, może pozostać ważnym elementem relacji także wtedy, gdy będzie miało czternaście.
Chodzi o rozmowę bez telefonu, pośpiechu i oceniania. Nastolatka, która opowiada o chłopaku, nie potrzebuje od razu usłyszeć: „W twoim wieku jeszcze nie myślałam o randkach. Dlaczego nie zajmiesz się nauką?”. Potrzebuje ciekawości i zainteresowania. Chatbot może wydawać się jej bezpieczniejszym rozmówcą, ponieważ nie reaguje karą ani rozczarowaniem tak jak niekiedy dorośli. Jeśli rodzic zauważa wyłącznie błędy, a dobre zachowanie traktuje jako oczywistość, dziecko może przestać szukać u niego wsparcia.
Warto jednak pamiętać, że sztuczna inteligencja nie zastąpi dziecku relacji z drugim człowiekiem. Może udzielić odpowiedzi, ale nie zastąpi bliskości, odpowiedzialności i rzeczywistego wsparcia rodzica. Dlatego zamiast konkurować z technologią, warto zadbać o to, aby dziecko nadal chciało przychodzić do nas ze swoimi pytaniami.
Czyli zmiana w zachowaniu dziecka zaczyna się często od zmiany w zachowaniu rodzica?
Właśnie tak. Dziecko uczy się, czy może nam zaufać, obserwując codzienne reakcje. Jeśli za każdą trudną wiadomość spotyka je krytyka, porównywanie z innymi albo odebranie telefonu, będzie coraz ostrożniej wybierać tematy rozmów. Zaufania nie da się wymusić. Można je natomiast budować obecnością, uważnym słuchaniem i sposobem reagowania na to, co dla dziecka ważne.
Rodzic nie ma wpływu na wszystkie sytuacje, z którymi zetknie się jego dziecko. Ma jednak ogromny wpływ na to, czy dziecko będzie chciało mu o nich opowiedzieć.
Granice nie wykluczają bliskości
Rodzic powinien wspierać dziecko, ale musi też stawiać granice. Jak znaleźć równowagę między akceptacją a jasnym komunikatem, że pewne zachowania są niedopuszczalne?
Stawianie granic nie stoi w sprzeczności z miłością. Przeciwnie, pomaga budować poczucie bezpieczeństwa i porządkować codzienne życie. Można powiedzieć dziecku: „Widzę, że jesteś zdenerwowany i coś ci nie wyszło. Rozumiem twoje emocje, ale nie zgadzam się, żebyś mnie obrażał”. W ten sposób nie odrzucamy dziecka ani jego uczuć. Wyraźnie wskazujemy natomiast, na jakie zachowanie nie pozwalamy.
To ważna umiejętność również poza domem. Jeśli dziecko obserwuje, że rodzic potrafi spokojnie stawiać granice i szanować granice innych, samo może uczyć się reagowania wtedy, gdy ktoś je obraża lub narusza jego przestrzeń.
Akceptacja emocji dziecka nie oznacza akceptacji każdego jego zachowania. Możemy rozumieć złość dziecka i jednocześnie nie zgadzać się na obrażanie czy przemoc. To właśnie jedna z najważniejszych różnic między świadomym stawianiem granic a kontrolowaniem dziecka.
Jakich obszarów dotyczą te granice?
Lubię wyróżniać trzy: „ja i mój wygląd”, „ja i moja praca” oraz „ja i mój dom”. Pierwszy dotyczy prawa do własnego wyglądu i sposobu wyrażania siebie. Ktoś może mieć zielone włosy albo kolczyki i nie powinien być z tego powodu poniżany. Drugi odnosi się do wyborów zawodowych. Sam fakt, że ktoś ma doktorat, nie daje innym prawa do oceniania go za to, że pracuje w sklepie czy bibliotece. Trzeci obszar to nasza przestrzeń osobista i dom. Właśnie tutaj rodzice mają wiele okazji, by pokazywać dzieciom, czym jest odpowiedzialność.
Własny pokój jako lekcja samodzielności
Rodzice często mówią: „Posprzątaj pokój, bo inaczej nigdzie nie wyjdziesz”. Jak można podejść do tego inaczej?
Przede wszystkim trzeba przestać nieustannie wyręczać dziecko. Kiedy córka była młodsza, sama wchodziłam do jej pokoju, sprzątałam, odkładałam rzeczy na miejsce i pilnowałam porządku. W pewnym momencie postanowiłam przekazać jej odpowiedzialność za tę przestrzeń. Powiedziałam: „Jesteś już nastolatką. Ustalmy, za co odpowiadasz samodzielnie”.
Dzieci potrafią różnie oceniać swoją dojrzałość zależnie od sytuacji. Kiedy chcą dłużej zostać u koleżanki, mówią: „Jestem już duża”. Gdy trzeba posprzątać pokój, nagle okazuje się, że są jeszcze za małe. Warto spokojnie omówić te rozbieżności i wspólnie ustalić zakres odpowiedzialności. Zasady dotyczące wspólnych pomieszczeń — kuchni, łazienki czy salonu — powinny obowiązywać wszystkich domowników, także tatę i mamę. Pokój dziecka może natomiast stać się przestrzenią, w której uczy się ono samodzielnych decyzji.
Czy to oznacza zgodę na bałagan?
W pewnych granicach — tak. Moja córka przez pierwsze tygodnie sprawdzała, czy naprawdę przestanę po niej sprzątać. Przyznaję, że nie było mi łatwo patrzeć na ten bałagan. Powiedziałam jej jednak, że to ona odpowiada za wygląd swojego pokoju. Jeśli uznaje, że taki porządek jej odpowiada, proszę tylko, by zamykała drzwi, kiedy przychodzą do nas goście.
Najważniejsze było to, że dotrzymałam słowa. Kiedy wychodziła do szkoły, nie wchodziłam za jej plecami, żeby wszystko uporządkować. Z czasem, zwłaszcza gdy zaczęła zapraszać koleżanki i pojawiła się pierwsza sympatia, sama zaczęła dbać o swoją przestrzeń. Odpowiedzialność przestała być narzuconym obowiązkiem, a stała się jej własną sprawą.
Oczywiście nie oznacza to zgody na warunki zagrażające zdrowiu czy bezpieczeństwu. Chodzi o pozostawienie dziecku przestrzeni do podejmowania decyzji tam, gdzie rzeczywiście może ponosić za nie odpowiedzialność.
Podoba mi się ten pomysł, bo sam w dzieciństwie miałem w pokoju mnóstwo rzeczy. Budowałem karuzele, podłączałem migające lampki i różne kable. Dla dorosłych mógł to być bałagan, ale dla mnie była to przestrzeń do eksperymentowania. Sprzątanie oznaczało rozmontowanie całej zabawy. Czy rodzice powinni uwzględniać także to, jak dziecko korzysta ze swojego pokoju?
Oczywiście. Jeśli dziecko dobrze odnajduje się w swojej przestrzeni, wie, gdzie ma notatki i potrzebne rzeczy, nie zawsze musi organizować ją dokładnie tak, jak zrobiłby to dorosły. Kiedy dajemy mu odpowiedzialność, pozwalamy również odczuć skutki własnych decyzji. Jeśli bałagan zacznie mu przeszkadzać, może samo dojść do wniosku, że warto coś zmienić.
Z perspektywy czasu widzę, że tamte zabawy nauczyły mnie bardzo wiele. Dziś sam potrafię podłączać sprzęt w swoim studiu, bo już jako dziecko sprawdzałem, co z czym działa. Czy swoboda eksperymentowania jest równie ważna jak zasady?
Tak, bo dzięki niej rozwijają się ciekawość i umiejętność samodzielnego odkrywania świata. Rolą rodzica jest tworzyć bezpieczne warunki i wyznaczać potrzebne granice, a nie kontrolować każdy szczegół. Wychowanie nie powinno polegać wyłącznie na wydawaniu poleceń. Dziecko uczy się przede wszystkim przez doświadczenie i obserwację dorosłych.
Rodzice rozwijają się razem z dziećmi
Czy można więc powiedzieć, że wychowanie jest wspólną drogą rozwoju rodziców i dzieci?
Zdecydowanie. Rodzicielstwo nie polega tylko na tym, że dorosły wychowuje dziecko. My również dojrzewamy i uczymy się razem z nim. Właśnie z takiego myślenia powstała moja Akademia Świadomego Rodzica. To dwunastotygodniowy program, w którym przez jedenaście tygodni rodzice spotykają się raz w tygodniu na około półtoragodzinnych warsztatach poświęconych konkretnym wyzwaniom wychowawczym.
W programie przewidziałam również wyjazdowy warsztat w dwunastym tygodniu programu dla rodzica i dziecka w wieku od ośmiu do czternastu lat. Dorośli pracują ze mną w jednej sali, a dzieci — z dwiema ekspertkami w drugiej. Uczymy się rozpoznawania emocji, rozumienia ról rodzinnych i tego, jak słowa wpływają na innych. Każdy dzień kończy się wspólną pracą rodzica i dziecka. Zależy mi, by oboje mogli spojrzeć na swoją relację z nowej perspektywy.
Program obejmuje także indywidualne spotkania z rodzicem i dzieckiem, dzięki którym możemy przyjrzeć się potrzebom konkretnej rodziny, a nie tylko omawiać ogólne zasady wychowania.
Co dzieci i rodzice mogą odkryć podczas takich zajęć?
Czasem problemem jest to, że dorosły nie potrafi zostawić swojej zawodowej roli za drzwiami domu. Pracowałam z prawniczką, która w rozmowach z córką zachowywała się niemal tak, jakby nadal była na sali sądowej. Dziewczynka coraz częściej uciekała do babci, bo trudno jej było porozumieć się z mamą. Dopiero przyjrzenie się temu mechanizmowi pozwoliło zobaczyć, że w domu potrzebna jest nie adwokatka przesłuchująca świadka, lecz mama rozmawiająca z córką.
Na warsztatach pokazujemy też dzieciom, jaką moc mają słowa. Posługujemy się porównaniem do noża: można nim pokroić tort, ale można też kogoś zranić. Podobnie język może upokarzać i wykluczać albo wspierać, dodawać odwagi i budować poczucie przynależności. Chcemy, by dzieci potrafiły rozpoznawać krzywdzące komunikaty, a rodzice — zauważać własne automatyczne reakcje i zastępować je bardziej świadomymi.
Właśnie dlatego tak ważna jest dla mnie równoległa praca z rodzicem i dzieckiem. Trudno oczekiwać od dziecka zmiany, jeśli po powrocie do domu nadal będzie doświadczało tych samych reakcji dorosłych.
Gdzie można dowiedzieć się więcej o Akademii Świadomego Rodzica?
Informacje znajdują się na stronie https://www.swiadomy-rodzic.com, w zakładce „Akademia”. Zachęcam do zapoznania się z programem. Chciałabym, żeby rodzice wracali z takich spotkań z przekonaniem, że nie muszą odgrywać przed dzieckiem żadnej roli. W domu mają być przede wszystkim bliskimi osobami, które potrafią ze sobą rozmawiać.
Gość odcinka
Violetta Rosińska-Różańska
Psycholożka, pedagożka i mentorka kompetencji rodzicielskich
77 wyświetleń
Psycholożka, pedagożka i mentorka kompetencji rodzicielskich, twórczyni Fundacji Świadomy Rodzic – Szczęśliwe Dziecko. Od lat wspiera rodziców w lepszym rozumieniu siebie i swoich dzieci. Autorka metody 4Z, programów edukacyjnych i książki dla dzieci.
Prowadzi
Tomasz Słodki
dziennikarz · producent telewizyjny · autor
1,036 wyświetleń
Dziennikarz, przedsiębiorca, producent telewizyjny i autor siedmiu książek. Pionier transmisji internetowych w Polsce. Założyciel Centrum Prasowego Lemon i firmy Compas Multimedia, twórca kanałów Barwy Psychiki, Na Zdrowie TV i Naturalne Inspiracje.
Chcesz nagrać podobny odcinek?
Wywiady w naszych studiach z publikacją w kanałach tematycznych. Zestaw książek + 4 lub 12 wywiadów.




