Dlaczego krzyczymy na dzieci? Jak opanować emocje rodzica
Dlaczego krzyczymy na dzieci, choć nie chcemy? Violetta Rosińska-Różańska wyjaśnia, jak rozpoznać automatyczne reakcje i świadomie reagować na emocje.
O odcinku
Violetta Rosińska-Różańska: Dlaczego krzyczymy na dzieci? Jak przerwać automatyczne reakcje rodziców?
Obiecujemy sobie, że nigdy nie będziemy krzyczeć na własne dzieci tak, jak kiedyś krzyczano na nas. A jednak wystarczy chwila zdenerwowania, by z naszych ust padły słowa, których później żałujemy. Dlaczego powtarzamy zachowania rodziców, nawet jeśli ich nie akceptujemy? Jak zatrzymać emocjonalną reakcję, zanim zamieni się w krzyk? I czy kilka sekund wystarczy, żeby świadomie wybrać inne zachowanie? O tym Tomasz Słodki rozmawia z Violettą Rosińską-Różańską,psychologiem, pedagogiem, ekspertem kompetencji rodzicielskich, założycielką i prezeską Fundacji ŚWIADOMY RODZIC – SZCZĘŚLIWE DZIECKO oraz autorką metody 4Z.
Dlaczego powtarzamy zachowania swoich rodziców?
Tomasz Słodki: Dzisiaj chciałbym porozmawiać o reakcjach rodziców na zachowania dzieci. Czy to prawda, że jako dorośli często kopiujemy sposób, w jaki nasi rodzice reagowali na nas?
Violetta Rosińska-Różańska: Tak, ponieważ wiele naszych reakcji zostało wyuczonych już w dzieciństwie. Dorastamy, obserwując rodziców, ich sposób komunikowania się, okazywania emocji i reagowania na trudne sytuacje. Z czasem te zachowania stają się dla nas czymś naturalnym. Warto jednak pamiętać o jednej bardzo ważnej rzeczy: to, że jako pierwsza pojawia się stara, wyuczona reakcja, nie oznacza, że musi być ona naszą ostateczną reakcją. Możemy nauczyć się zatrzymywać i świadomie wybierać inne zachowanie.
Dlaczego jednak reagujemy w sposób, którego sami nie lubiliśmy jako dzieci? Przecież wielu rodziców obiecuje sobie, że nigdy nie będzie krzyczeć na swoje dzieci.
Bo to, czego doświadczyliśmy w dzieciństwie, bardzo mocno wpływa na nasze późniejsze zachowania. Amerykański psychiatra Thomas Anthony Harris posługiwał się obrazem tysięcy godzin nagrań, które nosimy w sobie z okresu dorastania. Chodzi o utrwalone wzorce reagowania, które mogą uruchamiać się automatycznie. Jako dzieci mogliśmy bardzo nie lubić tego, że mama na nas krzyczała, krytykowała nas albo nie pozwalała wyrażać emocji. Przyrzekaliśmy sobie wtedy: „Ja nigdy nie będę tak traktować własnego dziecka”. Tymczasem po latach wystarczy trudna sytuacja, żebyśmy sami podnieśli głos. Dopiero później pojawiają się wyrzuty sumienia i myśl: „Przecież obiecywałam sobie, że będę postępować inaczej”. Dlatego tak ważne jest zrozumienie, że automatyczna reakcja nie musi oznaczać końca naszej możliwości wyboru.
Między bodźcem a reakcją jest miejsce na świadomą decyzję
Czyli nawet jeśli pierwszym odruchem jest złość, możemy jeszcze zdecydować, jak się zachowamy?
Właśnie tak. Między tym, co nas zdenerwowało, a naszym zachowaniem możemy spróbować stworzyć krótką chwilę zatrzymania. Nazywam to przestrzenią między bodźcem a reakcją. Bodźcem może być zachowanie dziecka: krzyk, płacz, odmowa wykonania polecenia czy nieprzyjemna odpowiedź. Pierwsza reakcja rodzica często pojawia się bardzo szybko, ponieważ uruchamiają się emocje i utrwalone sposoby postępowania. Ale możemy nauczyć się zauważać ten moment. Proponuję prostą metodę, którą wykorzystuję w pracy z rodzicami. Zanim odpowiemy dziecku, warto zatrzymać się, wziąć oddech i przyjrzeć się temu, co właśnie dzieje się w nas samych. Zamiast natychmiast podnosić głos, możemy spróbować świadomie zdecydować, jak chcemy zareagować.
Na czym dokładnie polega twoja metoda?
To moja autorska metoda 4Z: Zauważ, Zrozum, Zaakceptuj, Zastosuj. Jej celem jest przejście od automatycznej reakcji do świadomego działania. Najpierw zauważam, że zachowanie dziecka mnie zdenerwowało. Czuję napięcie, złość, być może mam ochotę krzyknąć. Następnie próbuję zrozumieć, dlaczego reaguję tak silnie i co właściwie wydarzyło się po stronie dziecka. Wreszcie akceptuję fakt, że pojawiły się we mnie trudne emocje. Nie oznacza to, że usprawiedliwiam krzyk czy agresję. Oznacza jedynie, że przestaję walczyć z samym faktem odczuwania złości. Kiedy rozumiem, co się ze mną dzieje, łatwiej mi wybrać zachowanie inne niż to, którego nauczyłam się w dzieciństwie.
I właśnie tutaj pojawia się czwarte Z — Zastosuj. To moment, w którym świadomie wybieram, co zrobię z tym, co zauważyłam, zrozumiałam i zaakceptowałam. Mogę powiedzieć dziecku: „Jestem teraz bardzo zdenerwowana. Potrzebuję chwili, żeby spokojnie z tobą porozmawiać”. Nie zaprzeczam swoim emocjom, ale też nie pozwalam, żeby to one decydowały o moim zachowaniu. Bo to ja mam swoje emocje. Nie one mnie.
Dlaczego najbliżsi najszybciej wyprowadzają nas z równowagi?
Dlaczego właśnie nasze dzieci tak łatwo uruchamiają automatyczne reakcje? Przecież w pracy często potrafimy zachować spokój nawet w bardzo trudnych sytuacjach.
Bo w pracy funkcjonujemy według określonych zasad. Mamy swoje role zawodowe, normy zachowania i świadomość tego, co wypada, a czego nie wypada robić. Nawet jeśli szef nas zdenerwuje, zwykle nie zaczynamy na niego krzyczeć. Potrafimy się powstrzymać, ponieważ wiemy, że takie zachowanie może mieć konsekwencje. W domu natomiast zdejmujemy te wszystkie zawodowe ograniczenia. Czujemy się swobodniej, a jednocześnie jesteśmy bardziej emocjonalnie związani z najbliższymi. Dlatego właśnie dzieci, partnerzy i współmałżonkowie potrafią bardzo szybko uruchomić nasze utrwalone reakcje. Kiedy dziecko reaguje agresją, rodzic może automatycznie odpowiedzieć agresją. Kiedy słyszy krzyk, sam zaczyna krzyczeć. Tymczasem świadome rodzicielstwo polega między innymi na tym, żeby przerwać ten mechanizm.
Czy te reakcje mają również związek z biologicznymi mechanizmami stresu?
Tak. W sytuacji silnego stresu organizm może uruchamiać reakcje związane z walką, ucieczką albo zamrożeniem. Są to mechanizmy, które pomagają nam reagować na zagrożenie. Problem pojawia się wtedy, gdy codzienną sytuację rodzinną przeżywamy tak intensywnie, jakby wymagała natychmiastowej obrony. Dziecko krzyczy, a my od razu podnosimy głos. Dziecko się złości, a my odpowiadamy jeszcze większą złością. Dlatego warto nauczyć się rozpoznawać własne pobudzenie i nie traktować pierwszego impulsu jako polecenia, które koniecznie trzeba wykonać. Możemy być zdenerwowani, a jednocześnie zdecydować, że nie będziemy krzyczeć.
Jak przestać krzyczeć na dziecko?
Brzmi to rozsądnie, ale co zrobić w praktyce? Kiedy emocje biorą górę, trudno przecież spokojnie analizować sytuację. Jak w ciągu kilku sekund powstrzymać się przed krzykiem albo powiedzeniem dziecku czegoś przykrego?
Pierwszym krokiem jest mentalne powiedzenie sobie: „Stop”. Możemy nawet wykonać ręką gest zatrzymania. Następnie bierzemy spokojny, głęboki oddech. Chodzi o to, żeby choć na chwilę przerwać automatyczny ciąg zdarzeń. Dziecko zrobiło coś, co mnie zdenerwowało, ale ja nie muszę natychmiast odpowiadać. Mogę zatrzymać się i zadać sobie bardzo ważne pytanie: „Czy to jest reakcja, którą wybieram, czy reakcja, którą znam?”. To pytanie pomaga odróżnić świadomą decyzję od wyuczonego odruchu. Jeśli słyszę w swojej głowie słowa, które kiedyś wypowiadali moi rodzice, mogę zastanowić się, czy naprawdę chcę powiedzieć je własnemu dziecku.
Czyli zamiast automatycznie mówić: „Ty zawsze jesteś niegrzeczny” albo „Znowu mnie zawiodłeś”, powinniśmy najpierw przyjrzeć się własnym emocjom?
Dokładnie. Takie komunikaty jak „Ty zawsze”, „Ty nigdy”, „Znowu mnie okłamałeś” czy „Znowu mnie zawiodłeś” bardzo łatwo wypowiadamy pod wpływem złości. Tymczasem one nie pomagają rozwiązać problemu. Zamiast tego mogą wzmacniać napięcie między rodzicem a dzieckiem. Kiedy zatrzymamy się i weźmiemy oddech, możemy zauważyć: „Jestem bardzo zdenerwowana. To zachowanie mnie wyprowadziło z równowagi”. To właśnie pierwszy krok mojej autorskiej metody 4Z: Zauważ, Zrozum, Zaakceptuj, Zastosuj. Następnie próbujemy zrozumieć, co wydarzyło się po stronie dziecka. Być może ono również jest sfrustrowane, przestraszone albo nie potrafi jeszcze nazwać swoich emocji. Akceptujemy fakt, że oboje przeżywamy trudną sytuację, ale nadal mamy wpływ na to, jak się zachowamy. Możemy wybrać spokojniejszą odpowiedź, zamiast powielać reakcję, którą znamy z własnego dzieciństwa.
Świadome rodzicielstwo nie oznacza braku złości
Czy celem świadomego rodzicielstwa jest więc całkowite wyeliminowanie złości i trudnych emocji?
Nie. Emocje są naturalną częścią życia i nie chodzi o to, żeby udawać, że ich nie odczuwamy. Rodzic ma prawo być zdenerwowany, zmęczony czy sfrustrowany. Dziecko również ma prawo do swoich emocji. Ważne jest jednak to, co z nimi zrobimy. Możemy odczuwać złość i jednocześnie nie krzyczeć. Możemy nie zgadzać się z zachowaniem dziecka, ale nie musimy go obrażać. Kiedy zaczynamy zauważać swoje reakcje, rozumieć je i akceptować własne emocje, zyskujemy większą możliwość świadomego działania. Nie zawsze uda się to od razu. To umiejętność, którą trzeba ćwiczyć. Ale każda sytuacja, w której uda nam się zatrzymać automatyczny odruch, jest krokiem w stronę bardziej świadomego rodzicielstwa.
Gdzie rodzice mogą znaleźć więcej informacji o twoich metodach i sposobach budowania lepszych relacji z dziećmi?
Zapraszam do kontaktu ze mną i do śledzenia moich publikacji w mediach społecznościowych. Na Instagramie regularnie dzielę się refleksjami dotyczącymi rodzicielstwa. Lubię mówić, że czasami wkładam rodzicom mały kamyk do buta, żeby skłonić ich do zatrzymania się i zastanowienia nad własnym zachowaniem. Jednocześnie staram się pokazywać, co można zrobić inaczej. Bo nie chodzi o to, żeby rodziców krytykować, lecz żeby pomagać im dostrzegać nowe możliwości reagowania. Więcej praktycznych narzędzi i materiałów wspierających rodziców można znaleźć na mojej stronie swiadomy-rodzic.com.
Gość odcinka
Violetta Rosińska-Różańska
Psycholożka, pedagożka i mentorka kompetencji rodzicielskich
77 wyświetleń
Psycholożka, pedagożka i mentorka kompetencji rodzicielskich, twórczyni Fundacji Świadomy Rodzic – Szczęśliwe Dziecko. Od lat wspiera rodziców w lepszym rozumieniu siebie i swoich dzieci. Autorka metody 4Z, programów edukacyjnych i książki dla dzieci.
Prowadzi
Tomasz Słodki
dziennikarz · producent telewizyjny · autor
1,036 wyświetleń
Dziennikarz, przedsiębiorca, producent telewizyjny i autor siedmiu książek. Pionier transmisji internetowych w Polsce. Założyciel Centrum Prasowego Lemon i firmy Compas Multimedia, twórca kanałów Barwy Psychiki, Na Zdrowie TV i Naturalne Inspiracje.
Chcesz nagrać podobny odcinek?
Wywiady w naszych studiach z publikacją w kanałach tematycznych. Zestaw książek + 4 lub 12 wywiadów.




