Trauma złożona (C-PTSD) – objawy i wpływ na dorosłość

Emisja: Czwartek, 12 listopada 2026, 11:00

Trauma złożona (C-PTSD) – jak wpływa na dorosłe życie? Małgorzata Plata wyjaśnia objawy, skutki przemocy w dzieciństwie i możliwości leczenia traumy.

O odcinku Cała ramówka Wyświetleń: 20

O odcinku

Trauma złożona (C-PTSD) – jak trudne dzieciństwo wpływa na dorosłe życie?

Trauma złożona może być konsekwencją wieloletniej przemocy, zaniedbania i dorastania w poczuciu zagrożenia. Dlaczego trudne doświadczenia z dzieciństwa powracają nawet wtedy, gdy w dorosłym życiu czujemy się bezpiecznie? Czy brak wspomnień z dzieciństwa oznacza traumę i jak można ją leczyć? Tomasz Słodki rozmawia z Małgorzatą Platą, psycholożką i psychoonkolożką, o zespole stresu pourazowego, mechanizmach przetrwania oraz możliwościach psychoterapii.

Trauma złożona – czym jest i czym różni się od PTSD?

Tomasz Słodki: W jednym z naszych wcześniejszych odcinków rozmawialiśmy o dorastaniu w trudnym domu i narcystycznych rodzicach. Czy jeśli ktoś rozpoznał w tej rozmowie własne dzieciństwo, oznacza to, że doświadczył traumy?
Małgorzata Plata: Niekoniecznie. Można przeżyć bardzo trudne doświadczenia w dzieciństwie, a później mieć problemy w relacjach czy obniżone poczucie własnej wartości, ale nie oznacza to automatycznie, że mamy do czynienia z traumą, a szczególnie z traumą złożoną. W przypadku traumy złożonej mówimy przede wszystkim o powtarzającym się wzorcu krzywdzącego traktowania dziecka. Może ono doświadczać przemocy fizycznej, emocjonalnej, wykorzystywania seksualnego czy długotrwałego braku poczucia bezpieczeństwa. Może również dorastać w rodzinie, w której jeden z rodziców zmaga się z uzależnieniem, a codzienne życie wiąże się z ciągłym zagrożeniem. Kluczowe znaczenie ma nie tylko rodzaj doświadczenia, ale również czas jego trwania. Wyobraźmy sobie dziecko, które przez wiele lat doświadcza przemocy ze strony bliskiej osoby, na przykład rodzica. Nie może po prostu opuścić domu, przerwać tej sytuacji ani uwolnić się od sprawcy. Jest od niego zależne. Długotrwałe funkcjonowanie w takich warunkach, połączone z poczuciem bezradności i brakiem możliwości ucieczki, może prowadzić do rozwoju traumy złożonej.

Czym zatem różni się trauma złożona od zwykłej traumy?
Określenie „zwykła trauma” nie jest może najszczęśliwsze. Możemy jednak porównać traumę złożoną z zespołem stresu pourazowego, czyli PTSD. PTSD może rozwinąć się po doświadczeniu wyjątkowo trudnego, traumatycznego wydarzenia. Nie musi ono mieć miejsca w dzieciństwie. Możemy być świadkami poważnego wypadku, sami uczestniczyć w takim zdarzeniu albo doświadczyć jednorazowego aktu przemocy. Po takim wydarzeniu mogą pojawić się objawy zespołu stresu pourazowego. Człowiek wielokrotnie powraca myślami do tego, co się wydarzyło. Wspomnienia mogą pojawiać się w snach, ale również w ciągu dnia, na przykład pod wpływem określonego miejsca, sytuacji czy osoby, która przypomina o traumatycznym doświadczeniu. Mimo że od zdarzenia upłynęło wiele czasu, człowiek może przeżywać je tak, jakby działo się ponownie. Towarzyszą temu silne emocje, a czasami również poczucie zamrożenia. Charakterystyczne jest także unikanie wszystkiego, co może przywoływać bolesne wspomnienia.

Czyli jeśli do traumatycznego wydarzenia doszło na konkretnej ulicy w małej miejscowości, taka osoba może później przez wiele lat unikać przechodzenia tą ulicą?
Oczywiście. To przykład zachowania polegającego na unikaniu bodźców przypominających o traumatycznym wydarzeniu. W przypadku traumy złożonej sytuacja jest jednak bardziej skomplikowana. Oprócz objawów, o których wcześniej mówiłam, pojawiają się dodatkowe trudności związane z postrzeganiem samego siebie i budowaniem relacji. Osoba, która doświadczyła traumy złożonej, może przez wiele lat myśleć o sobie bardzo negatywnie. Może nadal postrzegać siebie przez pryzmat krzywdy, której doświadczyła w dzieciństwie. Często ma również trudności w nawiązywaniu i utrzymywaniu bliskich relacji. Co ciekawe, te trudności mogą pojawiać się nawet wtedy, kiedy obecne relacje w niczym nie przypominają tych z dzieciństwa. Człowiek przenosi do nich emocje i wzorce funkcjonowania, których nauczył się w przeszłości. Może obawiać się bliskości, mieć trudności z zaufaniem albo całkowicie unikać relacji. To jedne z najważniejszych, choć nie jedyne, charakterystycznych problemów związanych z traumą złożoną.

Trauma z dzieciństwa w dorosłym życiu – dlaczego wspomnienia i lęk powracają?

Zdarza się, że ktoś ma już szczęśliwe dorosłe życie: kochającego partnera, dzieci, bezpieczny dom i dobrą rodzinę. A jednak, kiedy przypomina sobie sytuacje z dzieciństwa, reaguje tak, jakby wydarzyły się wczoraj. Dlaczego tak się dzieje?
Dokładnie tak bywa. Przypomina mi się jedna z moich klientek, kobieta w wieku około czterdziestu lat, która ma męża, dziecko i szczęśliwą rodzinę. Jej obecne życie wygląda zupełnie inaczej niż dzieciństwo, ponieważ dorastała w domu pełnym przemocy. Zarówno ojciec, jak i matka stosowali wobec niej przemoc. Podczas jednego ze spotkań opowiedziała mi historię, która bardzo mną wstrząsnęła. Kiedy miała około dwunastu lub trzynastu lat, powiedziała matce, że ma już wszystkiego serdecznie dość i najchętniej zniknęłaby z domu. W odpowiedzi matka przyłożyła jej nóż do gardła i zagroziła, że jeśli powie jeszcze jedno słowo, nie będzie jej już na tym świecie. To niezwykle dramatyczne doświadczenie. Kiedy moja klientka o nim opowiadała, było jej bardzo trudno. Przyznam, że mnie również trudno było słuchać tej historii. Dlaczego takie wspomnienia wracają po wielu latach, mimo że człowiek znajduje się już w zupełnie innej, bezpiecznej sytuacji? Ponieważ jako dziecko musiał nauczyć się przetrwania w bardzo trudnych warunkach.

Czyli mechanizmy, których nauczyliśmy się jako dzieci, mogą pozostać z nami również wtedy, kiedy mamy już dwadzieścia, trzydzieści czy czterdzieści lat?
Właśnie tak. Dziecko dorastające w domu pełnym przemocy wykształca określone mechanizmy obronne, które pomagają mu przetrwać. Może na przykład nauczyć się myśleć: „Muszę być cicho. Muszę być niewidoczna. Muszę obserwować mamę i sprawdzać po jej wyrazie twarzy, czy coś mi grozi. Muszę patrzeć, jak zachowuje się ojciec, jak gestykuluje. Muszę zwracać uwagę na to, czy ktoś jest pijany albo agresywny. Muszę być ostrożna”. Jeżeli taki sposób funkcjonowania utrzymuje się przez wiele lat, staje się utrwalonym wzorcem zachowania. To, co w dzieciństwie było niezbędnym mechanizmem obronnym, może pozostać z nami również w dorosłości, nawet kiedy zagrożenie już nie istnieje. Człowiek nadal reaguje w sposób, którego nauczył się w dzieciństwie, ponieważ przez długi czas był to jedyny znany mu sposób radzenia sobie z rzeczywistością.

W takich sytuacjach warto zapewne rozważyć psychoterapię u specjalisty zajmującego się traumą. Chciałbym jednak zapytać o jeszcze jedną rzecz. W naszym studiu nagrywamy program „Gorące Krzesło”, w którym uczestnicy odpowiadają na różne pytania. Jedno z nich brzmi: „Co pamiętasz ze swojego dzieciństwa?”. Zdarzyło się już trzy lub cztery razy, że ktoś odpowiedział: „Nic nie pamiętam”. Czy brak wspomnień z dzieciństwa może oznaczać wypieranie trudnych doświadczeń?
Tomaszu, to nie jest takie proste. Nie możemy zakładać, że jeśli ktoś niewiele pamięta ze swojego dzieciństwa, to na pewno doświadczył traumy. Oczywiście może tak być, ale nie musi. Przekonanie, że brak wspomnień zawsze oznacza jakieś bardzo trudne czy dramatyczne wydarzenie, jest mitem. Na naszą pamięć wpływa wiele czynników. Czasami silny stres może utrudniać dostęp do określonych wspomnień, ale musimy również pamiętać, że nasz umysł nie rejestruje każdego wydarzenia w sposób fotograficzny. Nie jesteśmy w stanie zapamiętać wszystkiego, co wydarzyło się w naszym życiu. Z biegiem lat pojawiają się luki pamięciowe, a czasami nieświadomie wypełniamy je pewnymi wyobrażeniami czy informacjami, żeby nasze wspomnienia tworzyły bardziej spójną całość. Dlatego nie należy wyciągać pochopnych wniosków. Jeżeli ktoś twierdzi, że brak wspomnień z dzieciństwa zawsze świadczy o traumie, jest to duże uproszczenie. Każdą sytuację trzeba rozpatrywać indywidualnie i dopiero po odpowiedniej ocenie można formułować wnioski.

Leczenie traumy złożonej – jakie metody psychoterapii mogą pomóc?

Jak obecnie pracuje się z osobami, które doświadczyły traumy złożonej? Jakie metody leczenia są stosowane?
Nie ma jednej uniwersalnej metody, która byłaby odpowiednia dla wszystkich. Przede wszystkim trzeba uwzględnić konkretną osobę, jej doświadczenia, trudności oraz ewentualne inne problemy psychiczne, które mogą współwystępować z traumą złożoną. Ważne są również jej zasoby, poczucie bezpieczeństwa i gotowość do pracy nad traumatycznymi doświadczeniami. U niektórych osób pomocna może być terapia poznawczo-behawioralna, natomiast dla innych intensywne powracanie do bolesnej historii może być zbyt obciążające i wiązać się z ryzykiem ponownego przeżywania traumy. W takich sytuacjach można rozważyć inne podejścia, na przykład terapię schematów. Pracuje się w niej między innymi z trybem krytycznego rodzica, skrzywdzonego dziecka i zdrowego dorosłego. Ważnym elementem jest również praca nad schematami związanymi ze wstydem, lękiem, poczuciem winy i krzywdy. Istnieją także inne metody, w tym techniki mindfulness czy hipnoterapia, które bywają wykorzystywane u wybranych osób. Nie każda metoda będzie jednak odpowiednia dla każdego pacjenta. Sama nie jestem psychotraumatolożką, ale znam wiele podejść stosowanych w pracy z traumą. Najważniejsze jest indywidualne dopasowanie terapii do potrzeb i możliwości konkretnej osoby.

Jak mogą skontaktować się z Tobą osoby, które chciałyby skorzystać z konsultacji psychologicznej?
Zapraszam na moją stronę internetową psychologiczneprzebudzenie.pl. Można tam znaleźć informacje dotyczące kontaktu ze mną.

Gość odcinka

Małgorzata Plata

Psycholożka (specjalność kliniczna), psychoonkolożka i certyfikowana terapeutka hipnozy medycznej.

71 wyświetleń

Pomaga i wspiera klientów z empatią i zaangażowaniem wykorzystując w swojej pracy techniki/metody z CBT, mindfulness, łącząc je z hipnozą medyczną.

Prowadzi

Tomasz Słodki

dziennikarz · producent telewizyjny · autor

1,036 wyświetleń

Dziennikarz, przedsiębiorca, producent telewizyjny i autor siedmiu książek. Pionier transmisji internetowych w Polsce. Założyciel Centrum Prasowego Lemon i firmy Compas Multimedia, twórca kanałów Barwy Psychiki, Na Zdrowie TV i Naturalne Inspiracje.

Chcesz nagrać podobny odcinek?

Wywiady w naszych studiach z publikacją w kanałach tematycznych. Zestaw książek + 4 lub 12 wywiadów.