Jak stawiać granice w relacjach i zadbać o siebie?
Jak stawiać granice w relacjach i nie żyć tylko dla innych? Marta Sokołowska wyjaśnia, jak rozpoznawać własne potrzeby, mówić „nie” i budować zdrowe związki.
O odcinku
Jak stawiać granice w relacjach i nie żyć tylko dla innych?
Przez lata troszczysz się o innych, spełniasz ich oczekiwania i coraz rzadziej zastanawiasz się nad własnymi potrzebami? Umiejętność stawiania granic w relacjach pomaga odzyskać kontakt ze sobą, nie rezygnując z bliskości. W programie „Barwy Psychiki” Tomasz Słodki rozmawia z psychoterapeutką Martą Sokołowską o presji w rodzinie, kontroli w związkach, świadomych wyborach i wychowywaniu dzieci do samodzielności.
Jak stawiać granice i rozpoznawać własne potrzeby?
Tomasz Słodki: Co dzieje się z człowiekiem, który przez wiele lat przede wszystkim odpowiada na potrzeby innych, a coraz mniej uwagi poświęca sobie?
Marta Sokołowska: Zachodzi bardzo specyficzny proces. Taka osoba stopniowo traci kontakt ze sobą i z tym, czego naprawdę chce. Staje się świetnym ekspertem w rozpoznawaniu potrzeb innych ludzi, ich nastrojów i oczekiwań, ale coraz słabiej dostrzega własne potrzeby. Kiedy ktoś taki przychodzi do mnie na spotkanie i zaczynamy rozmawiać o jego życiu, pytanie o to, czego sam potrzebuje, potrafi wywołać ogromne zdziwienie. Mam czasami wrażenie, jakbym mówiła w obcym języku, na przykład po hiszpańsku. Ta osoba patrzy na mnie i właściwie nie rozumie, o co pytam. To wcale nie są jednostkowe przypadki. Im bardziej skupiamy się na realizowaniu potrzeb innych i na tym, jak inni czują się w naszym towarzystwie, tym mniej uwagi pozostaje nam dla siebie. Oczywiście troska o innych jest ważna i potrzebna w bliskich relacjach. Problem zaczyna się wtedy, gdy zajmuje niemal całą naszą uwagę. Możemy wówczas stracić kontakt z własnymi uczuciami i pragnieniami.
Czy nie chodzi tutaj właśnie o stawianie granic? Znam wiele sytuacji, w których ktoś pozornie niewinnie narzuca drugiej osobie, co powinna robić. Dzieje się tak w rodzinach, między rodzicami a dziećmi, ale również w małżeństwach i związkach. Jedna osoba decyduje, co drugiej wolno, a czego nie. Jak nauczyć się powiedzieć: „Nie, to przekracza moje granice”?
To bardzo częste zjawisko, szczególnie w związkach, ale również w relacjach rodziców z dziećmi. Rodzice często stawiają się w pozycji osób, które wiedzą najlepiej. Sama jestem matką i wiem, jak trudno czasami uznać, że ktoś młodszy, kto ma znacznie mniej doświadczenia życiowego, również może wiedzieć, co jest dla niego dobre. A przecież dziecko ma własne odczucia i potrzeby. Nawet jeśli czegoś jeszcze nie wie, to właśnie dzięki własnym doświadczeniom może się tego nauczyć.
Czyli rodzic występuje w roli autorytetu, który uważa, że zawsze wie najlepiej?
Tak, ale prawda jest taka, że często nie wiemy, co będzie najlepsze dla naszych dzieci. Zdarza się, że nie doceniamy ich możliwości albo przeceniamy zagrożenia. Zakładamy, że czegoś będą się bały, a one potrafią świetnie sobie poradzić. Jeśli chodzi o stawianie granic w związku, pierwszym krokiem jest przyjrzenie się sobie. Kiedy ktoś mówi nam, co mamy robić albo czego nie wolno nam robić, warto zapytać: „Czy to jest moje? Czy ja rzeczywiście tego chcę? Co ta sytuacja we mnie porusza?”. Nie musimy od razu wiedzieć, dlaczego coś wywołuje w nas określone emocje. Ważne, żeby je zauważyć i spróbować zakomunikować drugiej osobie.
Stawianie granic oznacza mówienie o tym, co nam odpowiada, a co nie, bez atakowania drugiego człowieka. Możemy powiedzieć: „To mi nie pasuje” albo „Nie zrobię tego teraz”. To pierwszy etap. Drugi polega na zachowaniu zgodnym z tym, co powiedzieliśmy. Jeśli komunikuję partnerowi albo dziecku, że czegoś nie zrobię, moje późniejsze działanie powinno być z tym spójne. Granice to przede wszystkim dostrzeganie siebie, wierność własnym potrzebom i konsekwencja w zachowaniu. Jednocześnie nie chodzi o krzywdzenie innych. Bliska jest mi zasada, że możemy dokonywać własnych wyborów, ale powinniśmy przy tym szanować również innych ludzi.
Granice w rodzinie i związku. Kiedy troska staje się kontrolą?
Bardzo często słyszymy od rodziców: „Robię to dla twojego dobra” albo „Kiedy dorośniesz, jeszcze mi podziękujesz”. Jak odróżnić prawdziwą troskę od narzucania komuś własnej woli?
Warto zastanowić się, ile rzeczywistej troski kryje się za takimi słowami, ile przekonania, że wiemy lepiej, a ile może być w tym manipulacji czy próby kierowania drugim człowiekiem. Nie zawsze jest to oczywiste. Często rodzice nie postępują ze złej woli. Naprawdę chcą dobrze dla swoich dzieci, ale rozumieją ich dobro na swój sposób. Zazwyczaj troszczą się o dzieci najlepiej, jak potrafią. Oczywiście nie mówię tutaj o skrajnych sytuacjach, w których dochodzi do przemocy czy znęcania się nad dzieckiem.
A co w przypadku rodzica, który przejawia cechy narcystyczne?
Taka osoba również może troszczyć się o dziecko na tyle, na ile potrafi. Podobnie bywa w relacjach partnerskich. Ludzie nie zawsze mają świadomość, że ich zachowanie przekracza granice drugiej osoby.
Kiedy patrzę na własne doświadczenia, widzę ogromną zmianę. Dzisiaj jestem w spokojnym związku, w którym nie narzucamy sobie wzajemnie, jak powinno wyglądać nasze życie. Dochodziłem do tego ponad dwadzieścia lat. Wcześniej moje relacje wyglądały inaczej. Obserwuję też znajomych, którzy nieustannie się ze sobą szarpią, próbują kontrolować partnerów i narzucają im różne rzeczy. Cieszę się, że nie jestem już na tym etapie, ale czasami aż mam ciarki na plecach, kiedy przypominam sobie własną przeszłość.
To piękny przykład tego, że zmiana jest możliwa. W ciągu życia zdobywamy różne doświadczenia i budujemy relacje w sposób odpowiadający temu, na jakim etapie rozwoju jesteśmy. Sama również widzę ogromną różnicę między swoim pierwszym a drugim związkiem. W obecnej relacji jest znacznie więcej przestrzeni, spokoju, mniej kontroli i przede wszystkim mniej krytyki. Dzięki temu możemy być bardziej autentyczni.
Kiedy partnerzy nieustannie mówią sobie, co wolno, a czego nie, zaczynają tracić autentyczność. Warto wtedy zapytać, jaki związek właściwie budujemy. Czy jest to relacja dwóch szczerych osób, które naprawdę się widzą i akceptują, czy może tworzymy iluzję bliskości, w której nie możemy być sobą? Właśnie dlatego stawianie granic jest tak ważne. Pozwala nam pozostać prawdziwymi w relacji z drugim człowiekiem.
Dlaczego więc niektórzy ludzie przez lata powtarzają podobne schematy w kolejnych związkach?
To bardzo głęboki temat, któremu można poświęcić osobną rozmowę. Warto jednak zauważyć, że wraz z rozwojem świadomości możemy budować kolejne relacje inaczej. Jeśli nie zastanawiamy się nad tym, co robimy w związku, co nas boli i dlaczego wybieramy określonych partnerów, możemy nieświadomie powtarzać podobne doświadczenia. Kolejna osoba będzie wyglądała inaczej, będzie miała inne ciało i inną twarz, ale możemy znów wybrać kogoś o podobnych cechach. Na przykład partnera, z którym nieustannie się konfliktujemy albo który nas zdradza. Dopóki nie przyjrzymy się temu, co w nas samych wpływa na takie wybory, trudno będzie coś zmienić. Kiedy zaczynamy rozumieć własne reakcje i schematy, otwiera się możliwość zbudowania spokojniejszego, bardziej świadomego związku.
Jak nauczyć się mówić „chcę” i podejmować własne decyzje?
Od jakich małych kroków powinniśmy zacząć, żeby lepiej rozpoznawać własne potrzeby i zauważać swoje „chcę”?
Od krótkich zatrzymań i prostych pytań. Możemy zapytać siebie: „Na co mam teraz większą ochotę? Co bardziej mnie przyciąga? Czego naprawdę chcę?”. Nie oznacza to jednak, że musimy natychmiast realizować każde pragnienie. Pamiętam rozmowę z klientem, który zapytał mnie: „Jeśli spodoba mi się jakaś dziewczyna, to mam od razu za nią pójść?”. Oczywiście, że nie. Chodzi o zauważenie własnej ochoty, a nie o automatyczne podążanie za nią. Nadal mamy rozum, odpowiedzialność i możliwość podejmowania świadomych decyzji. Możemy zauważyć, że podoba nam się jakaś kobieta albo mężczyzna, ale nie musimy niczego z tym robić. Podobnie jest z jedzeniem. Jeśli mamy ochotę na coś słodkiego, nie oznacza to, że musimy zjeść pół kilograma tortu. Możemy zjeść kawałek albo po prostu zauważyć to pragnienie.
Najważniejsze jest samo pytanie: „Czy ja naprawdę tego chcę?”. Zdarza się, że ludzie zatrzymują się wtedy i odpowiadają: „Nie wiem”. To również cenna informacja, a nie żaden wyrok. Jeśli przez kilka tygodni będziemy regularnie zadawać sobie podobne pytania w różnych sytuacjach, stopniowo możemy nauczyć się lepiej rozpoznawać własne potrzeby. Małe dzieci zazwyczaj wiedzą, czego chcą, ale dorośli często odbierają im możliwość sprawdzania tego. Mówią: „Nie, tego nie będziesz lubił” albo „To na pewno nie będzie ci smakować”. Tymczasem warto pozwolić dziecku spróbować i samodzielnie ocenić. Jeśli przez lata słyszy, że samo nie wie, co jest dla niego dobre, może wyrosnąć na dorosłego człowieka, który rzeczywiście ma trudność z rozpoznawaniem własnych pragnień.
Czyli już podczas wychowywania dzieci powinniśmy dawać im możliwość dokonywania wyborów, zamiast nieustannie decydować za nie?
Zdecydowanie tak. Oczywiście zakres samodzielności musi być dostosowany do wieku i bezpieczeństwa dziecka. Małemu dziecku możemy zaproponować wybór między różowymi a niebieskimi skarpetkami. Z czasem, kiedy dorasta i rozwija się jego odpowiedzialność, powinno otrzymywać coraz większą możliwość podejmowania własnych decyzji. Jako rodzice nadal czuwamy nad bezpieczeństwem, ale nie musimy kontrolować wszystkiego. Sama również czasami łapię się na przekonaniu, że wiem lepiej. Zdarza się jednak, że córka przypomina mi moje własne zasady. Kiedy mówię jej, żeby coś założyła, potrafi odpowiedzieć: „Mamo, chyba ja lepiej wiem”. I ma rację. To trochę obosieczna broń, ponieważ kiedy uczymy dziecko samodzielności, później ono rzeczywiście zaczyna z niej korzystać.
Warto zastanowić się, jaki mamy cel wychowawczy. Jeśli chcemy wychować autonomicznego człowieka, musimy pozostawić mu przestrzeń do podejmowania decyzji. Przez ponad dwadzieścia lat pracy w gabinecie spotkałam wiele osób, które miały z tym ogromny problem. Niedawno rozmawiałam z mężczyzną po czterdziestce, który powiedział mi: „Właściwie całe życie nie żyłem swoim życiem”. Rodzice zdecydowali, do jakiej szkoły ma pójść. Później poznał dziewczynę, która chciała z nim być. On sam nie był pewien, czy tego chciał, ale przez dwadzieścia lat podążał za nią. Przeprowadzał się wszędzie tam, gdzie ona, aż w końcu poczuł ogromne zmęczenie. Dobrze, że w wieku około czterdziestu pięciu lat zaczął dostrzegać, że może sam decydować o swoim życiu.
To pokazuje, jak ogromny wpływ na nasze dorosłe życie mają wybory, których uczymy się w dzieciństwie. Na zakończenie chciałbym jeszcze zapytać o Twoje NEOlisty. Gdzie można je znaleźć i czego dotyczą?
Link do NEOlistów znajduje się na mojej stronie internetowej www.soczystezycie oraz w mediach społecznościowych. Wysyłam je teraz co miesiąc. Nie są to poradniki ani typowe listy rozwojowe. Piszę w nich o życiu, własnych odkryciach i zagadnieniach podobnych do tych, o których dzisiaj rozmawiamy. Chcę przede wszystkim zachęcać ludzi do refleksji nad sobą i własnym życiem.
Gość odcinka
Marta Sokołowska
Psychoterapeutka, autorka e-booków
89 wyświetleń
Pokazuje, że życie w trybie „muszę” nie jest jedyną możliwością. Pomaga ludziom zatrzymać się, poczuć głód życia i zacząć smakować soczystą codzienność. Sama przeszła tę drogę, a po ponad 20 latach pracy z ludźmi zamiast mówić jak żyć, razem z…
Prowadzi
Tomasz Słodki
dziennikarz · producent telewizyjny · autor
1,036 wyświetleń
Dziennikarz, przedsiębiorca, producent telewizyjny i autor siedmiu książek. Pionier transmisji internetowych w Polsce. Założyciel Centrum Prasowego Lemon i firmy Compas Multimedia, twórca kanałów Barwy Psychiki, Na Zdrowie TV i Naturalne Inspiracje.
Chcesz nagrać podobny odcinek?
Wywiady w naszych studiach z publikacją w kanałach tematycznych. Zestaw książek + 4 lub 12 wywiadów.




